巴利《小部》· 小义释

Cūḷaniddesa

Pārāyanavaggagāthā

1. Vatthugāthā

Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.

Kosalānaṁ purā rammā,

agamā dakkhiṇāpathaṁ;

Ākiñcaññaṁ patthayāno,

brāhmaṇo mantapāragū.

So assakassa visaye,

maḷakassa samāsane;

Vasi godhāvarīkūle,

uñchena ca phalena ca.

Tasseva upanissāya,

gāmo ca vipulo ahu;

Tato jātena āyena,

mahāyaññamakappayi.

Mahāyaññaṁ yajitvāna,

puna pāvisi assamaṁ;

Tasmiṁ paṭipaviṭṭhamhi,

añño āgañchi brāhmaṇo.

Ugghaṭṭapādo tasito,

paṅkadanto rajassiro;

So ca naṁ upasaṅkamma,

satāni pañca yācati.

Tamenaṁ bāvarī disvā,

āsanena nimantayi;

Sukhañca kusalaṁ pucchi,

idaṁ vacanamabravi.

“Yaṁ kho mama deyyadhammaṁ,

Sabbaṁ visajjitaṁ mayā;

Anujānāhi me brahme,

Natthi pañcasatāni me”.

“Sace me yācamānassa,

bhavaṁ nānupadassati;

Sattame divase tuyhaṁ,

muddhā phalatu sattadhā”.

Abhisaṅkharitvā kuhako,

bheravaṁ so akittayi;

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,

bāvarī dukkhito ahu.

Ussussati anāhāro,

sokasallasamappito;

Athopi evaṁ cittassa,

jhāne na ramatī mano.

Utrastaṁ dukkhitaṁ disvā,

devatā atthakāminī;

Bāvariṁ upasaṅkamma,

idaṁ vacanamabravi.

“Na so muddhaṁ pajānāti,

kuhako so dhanatthiko;

Muddhani muddhapāte vā,

ñāṇaṁ tassa na vijjati”.

“Bhotī carahi jānāti,

Taṁ me akkhāhi pucchitā;

Muddhaṁ muddhādhipātañca,

Taṁ suṇoma vaco tava”.

“Ahampetaṁ na jānāmi,

ñāṇaṁ mettha na vijjati;

Muddhani muddhādhipāte ca,

jinānaṁ hettha dassanaṁ”.

“Atha ko carahi jānāti,

asmiṁ pathavimaṇḍale;

Muddhaṁ muddhādhipātañca,

taṁ me akkhāhi devate”.

“Purā kapilavatthumhā,

nikkhanto lokanāyako;

Apacco okkākarājassa,

sakyaputto pabhaṅkaro.

So hi brāhmaṇa sambuddho,

sabbadhammāna pāragū;

Sabbābhiññābalappatto,

sabbadhammesu cakkhumā;

Sabbakammakkhayaṁ patto,

vimutto upadhikkhaye.

Buddho so bhagavā loke,

dhammaṁ deseti cakkhumā;

Taṁ tvaṁ gantvāna pucchassu,

so te taṁ byākarissati”.

Sambuddhoti vaco sutvā,

udaggo bāvarī ahu;

Sokassa tanuko āsi,

pītiñca vipulaṁ labhi.

So bāvarī attamano udaggo,

Taṁ devataṁ pucchati vedajāto;

“Katamamhi gāme nigamamhi vā pana,

Katamamhi vā janapade lokanātho;

Yattha gantvāna passemu,

Sambuddhaṁ dvipaduttamaṁ”.

“Sāvatthiyaṁ kosalamandire jino,

Pahūtapañño varabhūrimedhaso;

So sakyaputto vidhuro anāsavo,

Muddhādhipātassa vidū narāsabho”.

Tato āmantayī sisse,

brāhmaṇe mantapāragū;

“Etha māṇavā akkhissaṁ,

suṇātha vacanaṁ mama.

Yasseso dullabho loke,

pātubhāvo abhiṇhaso;

Svājja lokamhi uppanno,

sambuddho iti vissuto;

Khippaṁ gantvāna sāvatthiṁ,

passavho dvipaduttamaṁ”.

“Kathaṁ carahi jānemu,

disvā buddhoti brāhmaṇa;

Ajānataṁ no pabrūhi,

yathā jānemu taṁ mayaṁ”.

“Āgatāni hi mantesu,

mahāpurisalakkhaṇā;

Dvattiṁsāni ca byākkhātā,

samattā anupubbaso.

Yassete honti gattesu,

mahāpurisalakkhaṇā;

Dveyeva tassa gatiyo,

tatiyā hi na vijjati.

Sace agāraṁ āvasati,

vijeyya pathaviṁ imaṁ;

Adaṇḍena asatthena,

dhammena anusāsati.

Sace ca so pabbajati,

Agārā anagāriyaṁ;