巴利《小部》· 小义释

<b>Nāgā</b>ti nāgo ca bhagavā āguṁ na karotīti—

nāgo, na gacchatīti—

nāgo, na āgacchatīti—

nāgo.

Kathaṁ bhagavā āguṁ na karotīti—

nāgo?

Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

Āguṁ na karoti kiñci loke,

(sabhiyāti bhagavā)

Sabbasaṁyoge visajja bandhanāni;

Sabbattha na sajjatī vimutto,

Nāgo tādi pavuccate tathattāti.

Evaṁ bhagavā āguṁ na karotīti—

nāgo.

Kathaṁ bhagavā na gacchatīti—

nāgo.

Bhagavā na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.

Evaṁ bhagavā na gacchatīti—

nāgo.

Kathaṁ bhagavā na āgacchatīti—

nāgo.

Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.

Sakadāgāmimaggena …pe…

anāgāmimaggena …

arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.

Evaṁ bhagavā na āgacchatīti nāgoti—

taṁ taṁ namassāmi samecca nāga.

<b>Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya sakkaccaṁ ovadeyya abhiṇhaṁ ovadeyya punappunaṁ ovadeyya anusāseyyāti—

appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ,

Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya;

Taṁ taṁ namassāmi samecca nāga,

Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyyā”ti.

<b>Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,</b>

<b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;</b>

<b>Addhā hi so oghamimaṁ atāri,</b>

<b>Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.</b>

<b>Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā</b>ti.

<b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo.

Sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.

Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

Bāhitvā sabbapāpakāni,

(sabhiyāti bhagavā)

Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;

Saṁsāramaticca kevalī so,

Asito tādi pavuccate sa brahmā.

<b>Vedagū</b>ti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ …pe…

sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.

<b>Abhijaññā</b>ti abhijāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—

yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā.

<b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattan</b>ti.

<b>Akiñcanan</b>ti rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, yassete kiñcanā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati akiñcano.

<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—

vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…

ime vuccanti vatthukāmā …pe…

ime vuccanti kilesakāmā.

<b>Bhavā</b>ti dve bhavā—

kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo …pe…

ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.

<b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattan</b>ti akiñcanaṁ puggalaṁ kāmabhave ca asattaṁ alaggaṁ alaggitaṁ apalibuddhaṁ nikkhantaṁ nissaṭaṁ vippamuttaṁ visaññuttaṁ vimariyādikatena cetasā viharantanti—

akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ.

<b>Addhā hi so oghamimaṁ atārī</b>ti.

<b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ …pe…

avatthāpanavacanametaṁ—

addhāti.

<b>Oghan</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ.

<b>Atārī</b>ti uttari patari samatikkami vītivattayīti—

addhā hi so oghamimaṁ atāri.

<b>Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho</b>ti.

<b>Tiṇṇo</b>ti kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.

So vutthavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiko pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo, pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.

Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.

So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbuḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.

So neva ācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito.

Neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito.

Neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito.

Neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito.

Asekkhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito.

Asekkhena samādhikkhandhena …pe…

paññākkhandhena …

vimuttikkhandhena …

vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito.

Saccaṁ sampaṭipādayitvā ṭhito.

Ejaṁ samatikkamitvā ṭhito.

Kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito.

Aparigamanatāya ṭhito.

Kathaṁ samādāya ṭhito?

Vimuttipaṭisevanatāya ṭhito.

Mettāya pārisuddhiyā ṭhito.

Karuṇāya …pe…

muditāya …

upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito.

Accantapārisuddhiyā ṭhito.

Atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito.

Vimuttattā ṭhito.

Santussitattā ṭhito.

Khandhapariyante ṭhito.

Dhātupariyante ṭhito.

Āyatanapariyante ṭhito.

Gatipariyante ṭhito.

Upapattipariyante ṭhito.

Paṭisandhipariyante ṭhito.

Bhavapariyante ṭhito.

Saṁsārapariyante ṭhito.

Vaṭṭapariyante ṭhito.

Antimabhave ṭhito.

Antime samussaye ṭhito.

Antimadehadharo arahā.

“Tassāyaṁ pacchimako bhavo,

Carimoyaṁ samussayo;

Jātimaraṇasaṁsāro,

Natthi tassa punabbhavo”ti.

<b>Tiṇṇo ca pāran</b>ti pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

So pāragato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.

So vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—

tiṇṇo ca pāraṁ.

<b>Akhilo</b>ti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho khilo …pe…

sabbākusalābhisaṅkhārā khilā.