巴利《小部》· 小义释

kilesagahanaṁ …

duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti;

khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti—

evampi bhagavā satthavāho.

Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhatā pasādetāti, evaṁ bhagavā satthavāho.

Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti, evampi bhagavā satthavāhoti—

pañhānantakaro satthā.

<b>Kaṅkhīnaṁ paṭijānatan</b>ti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā sampajjanti, sallekhā āgantvā nillekhā sampajjanti, sadveḷhakā āgantvā nidveḷhakā sampajjanti, savicikicchā āgantvā nibbicikicchā sampajjanti, sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti, sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti, samohā āgantvā vītamohā sampajjanti, sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti—

kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ.

Tenāha thero piṅgiyo—

“Adhideve abhiññāya,

sabbaṁ vedi paroparaṁ;

Pañhānantakaro satthā,

kaṅkhīnaṁ paṭijānatan”ti.

<b>Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,</b>

<b>Yassa natthi upamā kvaci;</b>

<b>Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā,</b>

<b>Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittaṁ. </b>

<b>Asaṁhīraṁ asaṅkuppan</b>ti asaṁhīraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

<b>Asaṁhīran</b>ti rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi sabbāsavehi sabbadarathehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṁhāriyaṁ nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—

asaṁhīraṁ.

<b>Asaṅkuppan</b>ti asaṅkuppaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.

Yo so sabbasaṅkhārasamatho …pe… nirodho nibbānaṁ.

Nibbānassa na uppādo paññāyati, vayo natthi, na tassa aññathattaṁ paññāyati.

Nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—

asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ.

<b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.

<b>Yassā</b>ti nibbānassa.

<b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.

<b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—

yassa natthi upamā kvaci.

<b>Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā</b>ti.

<b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—

addhāti.

<b>Gamissāmī</b>ti gamissāmi adhigamissāmi phassissāmi sacchikarissāmīti—

addhā gamissāmi.

<b>Na mettha kaṅkhā</b>ti.

<b>Etthā</b>ti nibbāne kaṅkhā natthi, vicikicchā natthi, dveḷhakaṁ natthi, saṁsayo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti—

addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.

<b>Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan</b>ti.

<b>Evaṁ maṁ dhārehī</b>ti evaṁ maṁ upalakkhehi.

<b>Adhimuttacittan</b>ti nibbānaninnaṁ nibbānapoṇaṁ nibbānapabbhāraṁ nibbānādhimuttanti—

evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.

Tenāha thero piṅgiyo—

“Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,

Yassa natthi upamā kvaci;

Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā,

Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan”ti.

Pārāyanānugītigāthāniddeso aṭṭhārasamo.

Pārāyanavaggo samatto.