巴利《小部》· 小义释

Yassete khilā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati akhilo.

<b>Akaṅkho</b>ti dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā, yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṁ cittassa manovilekho.

Yassete kaṅkhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati akaṅkhoti—

tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.

Tenāha bhagavā—

“Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,

Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;

Addhā hi so oghamimaṁ atāri,

Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho”ti.

<b>Vidvā ca yo vedagū naro idha,</b>

<b>Bhavābhave saṅgamimaṁ visajja;</b>

<b>So vītataṇho anīgho nirāso,</b>

<b>Atāri so jātijaranti brūmi.</b>

<b>Vidvā ca yo vedagū naro idhā</b>ti.

<b>Vidvā</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.

<b>Yo</b>ti yo yādiso …pe…

manusso vā.

<b>Vedagū</b>ti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.

Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.

Vedānaṁ vā antagatoti vedagū, vedehi vā antagatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū.

Sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā …pe…

sīlabbataparāmāso …

rāgo …

doso …

moho …

māno vidito hoti.

Viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

Vedāni viceyya kevalāni,

(sabhiyāti bhagavā)

Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;

Sabbavedanāsu vītarāgo,

Sabbaṁ vedamaticca vedagū so.

<b>Naro</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.

<b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā …pe…

imasmiṁ manussaloketi—

vidvā ca yo vedagū naro idha.

<b>Bhavābhave saṅgamimaṁ visajjā</b>ti.

<b>Bhavābhave</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave, punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.

<b>Saṅgā</b>ti satta saṅgā—

rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo, kilesasaṅgo, duccaritasaṅgo.

<b>Visajjā</b>ti saṅge vosajjetvā vā visajja.

Atha vā saṅge bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vā visajja.

Yathā yānaṁ vā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti vikopenti—

evameva te saṅge vosajjetvā vā visajja.

Atha vā saṅge bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vā visajjāti—

bhavābhave saṅgamimaṁ visajja.

<b>So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti.

<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā … yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—

so vītataṇho.

<b>Anīgho</b>ti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā.

Yassete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anīgho.

<b>Nirāso</b>ti āsā vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati nirāso.

<b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe… āyatanānaṁ paṭilābho.

<b>Jarā</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe… indriyānaṁ paripāko.

Ayaṁ vuccati jarā.

<b>So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti yo so vītataṇho anīgho ca nirāso ca, so kho jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

so vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmi.

Tenāha bhagavā—

“Vidvā ca yo vedagū naro idha,

Bhavābhave saṅgamimaṁ visajja;

So vītataṇho anīgho nirāso,

Atāri so jātijaranti brūmī”ti.

Saha gāthāpariyosānā …pe…

satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.

Mettagūmāṇavapucchāniddeso catuttho.