巴利《小部》· 小义释

So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti;

na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?

Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.

So kho pana mahānirayo—

Catukkaṇṇo catudvāro,

vibhatto bhāgaso mito;

Ayopākārapariyanto,

ayasā paṭikujjito.

Tassa ayomayā bhūmi,

jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṁ,

pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

Kadariyātapanā ghorā,

accimanto durāsadā;

Lomahaṁsanarūpā ca,

bhesmā paṭibhayā dukhā.

Puratthimāya ca bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Ḍahanto pāpakammante,

pacchimāya paṭihaññati.

Pacchimāya ca bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Ḍahanto pāpakammante,

purimāya paṭihaññati.

Dakkhiṇāya ca bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Ḍahanto pāpakammante,

uttarāya paṭihaññati.

Uttarāya ca bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Ḍahanto pāpakammante,

dakkhiṇāya paṭihaññati.

Heṭṭhato ca samuṭṭhāya,

accikkhandho bhayānako;

Ḍahanto pāpakammante,

chadanasmiṁ paṭihaññati.

Chadanamhā samuṭṭhāya,

accikkhandho bhayānako;

Ḍahanto pāpakammante,

bhūmiyaṁ paṭihaññati.

Ayokapālamādittaṁ,

santattaṁ jalitaṁ yathā;

Evaṁ avīcinirayo,

heṭṭhā upari passato.

Tattha sattā mahāluddā,

mahākibbisakārino;

Accantapāpakammantā,

paccanti na ca miyyare.

Jātavedasamo kāyo,

tesaṁ nirayavāsinaṁ;

Passa kammānaṁ daḷhattaṁ,

na bhasmā hoti napi masi.

Puratthimenapi dhāvanti,

tato dhāvanti pacchimaṁ;

Uttarenapi dhāvanti,

tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.

Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti,

taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;

Abhinikkhamitāsā te,

sattā mokkhagavesino.

Na te tato nikkhamituṁ,

labhanti kammapaccayā;

Tesañca pāpakammantaṁ,

avipakkaṁ kataṁ bahunti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?

Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni, tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?

Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—

snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti.

<b>Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno</b>ti.

<b>Sneho</b>ti dve snehā—

taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…

ayaṁ taṇhāsneho …pe…

ayaṁ diṭṭhisneho.

<b>Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno</b>ti taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—

ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Saṁsaggajātassa bhavanti snehā,

Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti;

Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Mitte suhajje anukampamāno,</b>

<b>Hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto;</b>

<b>Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto</b>ti.

<b>Mittā</b>ti dve mittā—

agārikamitto ca anāgārikamitto ca.

Katamo agārikamitto?

Idhekacco duddadaṁ dadāti, duccajaṁ cajati, dukkaraṁ karoti, dukkhamaṁ khamati, guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṁ hoti, khīṇe nātimaññati—

ayaṁ agārikamitto.

Katamo anāgārikamitto?

Idha bhikkhu piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṁ kattā, no ca aṭṭhāne niyojeti adhisīle samādapeti, catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyoge samādapeti, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …pe…

catunnaṁ iddhipādānaṁ …

pañcannaṁ indriyānaṁ …

pañcannaṁ balānaṁ …

sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …

ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyoge samādapeti—

ayaṁ anāgārikamitto.

Suhajjā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.

<b>Mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthan</b>ti mitte ca suhajje ca sandiṭṭhe ca sambhatte ca sahāye ca anukampamāno anupekkhamāno anugaṇhamāno attatthampi paratthampi ubhayatthampi hāpeti, diṭṭhadhammikampi atthaṁ hāpeti, samparāyikampi atthaṁ hāpeti, paramatthampi hāpeti pahāpeti parihāpeti paridhaṁseti parivajjeti antaradhāpetīti—

mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthaṁ.

<b>Paṭibaddhacitto</b>ti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti—

attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.

Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?

Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ.

Yampi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti tumhe nissāya tumhe sampassantā.

Yampi me porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ, tampi me antarahitaṁ.

Tumhehi ahaṁ ñāyāmi—

asukassa kulupako, asukāya kulupakoti.

Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.

Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?

Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā;

ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi.

Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethāti.

Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hotīti—

mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto.

<b>Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno</b>ti.