巴利《小部》· 小义释

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso</b>ti so paccekasambuddho kāmacchandanīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā, byāpādanīvaraṇaṁ …

thinamiddhanīvaraṇaṁ …

uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ …

vicikicchānīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti—

pahāya pañcāvaraṇāni cetaso.

<b>Upakkilese byapanujja sabbe</b>ti rāgo cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso, kodho … upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā cittassa upakkilesā.

<b>Upakkilese byapanujja sabbe</b>ti sabbe cittassa upakkilese byapanujja panuditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—

upakkilese byapanujja sabbe.

<b>Anissito chetva sinehadosan</b>ti.

<b>Anissito</b>ti dve nissayā—

taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…

ayaṁ taṇhānissayo …pe…

ayaṁ diṭṭhinissayo.

<b>Sineho</b>ti dve snehā—

taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…

ayaṁ taṇhāsneho …pe…

ayaṁ diṭṭhisneho.

<b>Doso</b>ti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.

<b>Anissito chetva sinehadosan</b>ti so paccekasambuddho taṇhāsnehañca diṭṭhisnehañca dosañca chetvā ucchinditvā samucchinditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā cakkhuṁ anissito,

sotaṁ anissito …pe…

diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—

anissito chetva sinehadosaṁ, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso,

Upakkilese byapanujja sabbe;

Anissito chetva sinehadosaṁ,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca,</b>

<b>Pubbeva ca somanassadomanassaṁ;</b>

<b>Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassan</b>ti so paccekasambuddho sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti—

vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṁ.

<b>Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhan</b>ti.

<b>Upekkhā</b>ti yā catutthajjhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa.

<b>Samatho</b>ti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi;

catutthajjhāne upekkhā ca samatho ca suddhā honti visuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattā.

<b>Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhan</b>ti catutthajjhānaṁ upekkhañca samathañca laddhā labhitvā vinditvā paṭilabhitvāti—

laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca,

Pubbeva ca somanassadomanassaṁ;

Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Āraddhaviriyo paramatthapattiyā,</b>

<b>Alīnacitto akusītavutti;</b>

<b>Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Āraddhaviriyo paramatthapattiyā</b>ti <b>paramatthaṁ</b> vuccati amataṁ nibbānaṁ.

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

Paramatthassa pattiyā lābhāya paṭilābhāya adhigamāya phassanāya sacchikiriyāya āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti—

āraddhaviriyo paramatthapattiyā.

<b>Alīnacitto akusītavuttī</b>ti so paccekasambuddho anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya …pe…

anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya …pe…

uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahatīti—

evaṁ alīnacitto akusītavutti.

Atha vā “kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

Nāsissaṁ na pivissāmi,

vihārato na nikkhame;

Napi passaṁ nipātessaṁ,

taṇhāsalle anūhateti.

Cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

“Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

“Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

“Na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …pe…

vihārā nikkhamissāmi …

aḍḍhayogā nikkhamissāmi …

pāsādā nikkhamissāmi …

hammiyā nikkhamissāmi …

guhāya nikkhamissāmi …

leṇā nikkhamissāmi …

kuṭiyā nikkhamissāmi …

kūṭāgārā nikkhamissāmi …

aṭṭā nikkhamissāmi …

māḷā nikkhamissāmi …

uddaṇḍā nikkhamissāmi …

upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi …

maṇḍapā nikkhamissāmi …

rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

“Imasmiṁyeva pubbaṇhasamaye ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

“Imasmiṁyeva majjhanhikasamaye …pe…

sāyanhasamaye …pe…

purebhattaṁ …

pacchābhattaṁ …

purimayāmaṁ …

majjhimayāmaṁ …

pacchimayāmaṁ …

kāḷe …

juṇhe …

vasse …

hemante …

gimhe …

purime vayokhandhe …

majjhime vayokhandhe …

pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evampi alīnacitto akusītavutti.

<b>Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno</b>ti so paccekasambuddho daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avaṭṭhitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu adhikusalesu dhammesūti—

daḷhanikkamo.

<b>Thāmabalūpapanno</b>ti so paccekasambuddho thāmena ca balena ca vīriyena ca parakkamena ca paññāya ca upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgatoti—

daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Āraddhaviriyo paramatthapattiyā,

Alīnacitto akusītavutti;

Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno,</b>

<b>Dhammesu niccaṁ anudhammacārī;</b>

<b>Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno</b>ti so paccekasambuddho paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti paṭisallānaṁ.

<b>Jhānamariñcamāno</b>ti so paccekasambuddho dvīhi kāraṇehi jhānaṁ na riñcati—

anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṁyutto āyutto samāyutto, anuppannassa vā dutiyassa jhānassa …pe…

anuppannassa vā tatiyassa jhānassa …