巴利《小部》· 小义释

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“nāyaṁ, bhikkhave, kāyo tumhākaṁ, napi aññesaṁ.

Purāṇamidaṁ, bhikkhave, kammaṁ abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ vedaniyaṁ daṭṭhabbaṁ.

Tatra kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva sādhukaṁ yoniso manasi karoti—

‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati;

imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ—

avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti—

evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.

Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe…

jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.

Evaṁ avasiyapavattasallakkhaṇavasena suññato lokaṁ avekkhati.

Kathaṁ tucchasaṅkhārasamanupassanāvasena suññato lokaṁ avekkhati?

Rūpe sāro na labbhati, vedanāya sāro na labbhati, saññāya sāro na labbhati, saṅkhāresu sāro na labbhati, viññāṇe sāro na labbhati;

rūpaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Vedanā assārā nissārā sārāpagatā …pe…

saññā assārā nissārā sārāpagatā …

saṅkhārā assārā nissārā sārāpagatā …

viññāṇaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Yathā naḷo assāro nissāro sārāpagato, yathā ca eraṇḍo …pe…

yathā ca udumbaro assāro nissāro sārāpagato, yathā ca setakaccho assāro nissāro sārāpagato, yathā ca pālibhaddako assāro nissāro sārāpagato, yathā ca pheṇapiṇḍo assāro nissāro sārāpagato, yathā ca udakapubbuḷaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ, yathā ca marīci assārā nissārā sārāpagatā, yathā kadalikkhandho assāro nissāro sārāpagato, yathā māyā assārā nissārā sārāpagatā—

evameva rūpaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Vedanā assārā nissārā sārāpagatā …pe…

saññā assārā nissārā sārāpagatā …

saṅkhārā assārā nissārā sārāpagatā …

viññāṇaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Evaṁ tucchasaṅkhārasamanupassanāvasena suññato lokaṁ avekkhati.

Imehi dvīhi kāraṇehi suññato lokaṁ avekkhati.

Api ca chahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

Cakkhu suññaṁ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā,

sotaṁ suññaṁ …pe…

ghānaṁ suññaṁ …

jivhā suññā …

kāyo suñño …

mano suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Rūpā suññā …pe…

saddā suññā …

gandhā suññā …

rasā suññā …

phoṭṭhabbā suññā …

dhammā suññā attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ …pe…

manoviññāṇaṁ suññaṁ …

cakkhusamphasso suñño …

manosamphasso suñño …

cakkhusamphassajā vedanā suññā …

manosamphassajā vedanā suññā …

rūpasaññā suññā …

dhammasaññā suññā …

rūpasañcetanā suññā …

dhammasañcetanā suññā …

rūpataṇhā suññā …

rūpavitakko suñño …

rūpavicāro suñño …

dhammavicāro suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

Evaṁ chahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

Api ca dasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

Rūpaṁ rittato tucchato suññato anattato asārakato vadhakato vibhavato aghamūlato sāsavato saṅkhatato;

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ …

cutiṁ …

upapattiṁ …

paṭisandhiṁ …

bhavaṁ …

saṁsāravaṭṭaṁ rittato tucchato suññato anattato asārakato vadhakato vibhavato aghamūlato sāsavato saṅkhatato.

Evaṁ dasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

Api ca dvādasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

Rūpaṁ na satto na jīvo na naro na māṇavo na itthī na puriso na attā na attaniyaṁ nāhaṁ na mama na koci na kassaci;

vedanā …pe…

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ na satto na jīvo na naro na māṇavo na itthī na puriso na attā na attaniyaṁ nāhaṁ na mama na koci na kassaci.

Evaṁ dvādasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ taṁ pajahatha.

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?

Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Vedanā, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

Sā vo pahīnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Saññā, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

Sā vo pahīnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Saṅkhārā, bhikkhave, na tumhākaṁ, te pajahatha.

Te vo pahīnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissanti.

Viññāṇaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Seyyathāpi, bhikkhave, yaṁ imasmiṁ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ taṁ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṁ vā kareyya.

Api nu tumhākaṁ evamassa—

‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ vā karotī’”ti?

“No hetaṁ, bhante”.

“Taṁ kissa hetu”?

“Na hi no etaṁ, bhante, attā vā attaniyaṁ” vāti.

“Evameva kho, bhikkhave, yaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha;

taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?

Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

Vedanā …pe…

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissatī”ti.

Evampi suññato lokaṁ avekkhati.

Āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca—

“‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati.

Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī”ti?

“Yasmā ca kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccati.

Kiñcānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā?

Cakkhu kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā.

Rūpā suññā …pe…

cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ …

cakkhusamphasso suñño …

yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā.

Sotaṁ suññaṁ …

saddā suññā …

ghānaṁ suññaṁ …

gandhā suññā …

jivhā suññā …