巴利《小部》· 小义释

<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ iccāti …pe…

iccāyasmā ajito.

<b>Sotānaṁ kiṁ nivāraṇan</b>ti sotānaṁ kiṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ saṁvaraṇaṁ rakkhanaṁ gopananti—

sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ.

<b>Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhī</b>ti sotānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ saṁvaraṇaṁ rakkhanaṁ gopanaṁ brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi.

<b>Kena sotā pidhiyyare</b>ti kena sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattantīti—

kena sotā pidhiyyare.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Savanti sabbadhi sotā,

(iccāyasmā ajito)

Sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ;

Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi,

Kena sotā pidhiyyare”.

<b>Yāni sotāni lokasmiṁ,</b>

(ajitāti bhagavā)

<b>Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;</b>

<b>Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,</b>

<b>Paññāyete pidhiyyare. </b>

<b>Yāni sotāni lokasmin</b>ti yāni etāni sotāni mayā kittitāni pakittitāni ācikkhitāni desitāni paññapitāni paṭṭhapitāni vivaritāni vibhajitāni uttānīkatāni pakāsitāni, seyyathidaṁ—

taṇhāsoto diṭṭhisoto kilesasoto duccaritasoto avijjāsoto.

<b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—

yāni sotāni lokasmiṁ.

<b>Ajitā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

<b>Sati tesaṁ nivāraṇan</b>ti.

<b>Satī</b>ti yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—

ayaṁ vuccati sati.

<b>Nivāraṇan</b>ti āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ saṁvaraṇaṁ rakkhanaṁ gopananti—

sati tesaṁ nivāraṇaṁ.

<b>Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmī</b>ti sotānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ saṁvaraṇaṁ rakkhanaṁ gopanaṁ brūmi ācikkhāmi …pe… uttānīkaromi pakāsemīti—

sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi.

<b>Paññāyete pidhiyyare</b>ti.

<b>Paññā</b>ti yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

Paññāyete pidhiyyareti—

paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Sabbe saṅkhārā anattā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Avijjāpaccayā saṅkhārā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Saṅkhārapaccayā viññāṇan”ti …

“viññāṇapaccayā nāmarūpan”ti …

“nāmarūpapaccayā saḷāyatanan”ti …

“saḷāyatanapaccayā phasso”ti …

“phassapaccayā vedanā”ti …

“vedanāpaccayā taṇhā”ti …

“taṇhāpaccayā upādānan”ti …

“upādānapaccayā bhavo”ti …

“bhavapaccayā jātī”ti …

“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti …

“saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho”ti …

“viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho”ti …

“nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho”ti …

“saḷāyatananirodhā phassanirodho”ti …

“phassanirodhā vedanānirodho”ti …

“vedanānirodhā taṇhānirodho”ti …

“taṇhānirodhā upādānanirodho”ti …

“upādānanirodhā bhavanirodho”ti …

“bhavanirodhā jātinirodho”ti …

“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Idaṁ dukkhan”ti …

“ayaṁ dukkhasamudayo”ti …

“ayaṁ dukkhanirodho”ti …

“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Ime dhammā āsavā”ti …

“ayaṁ āsavasamudayo”ti …

“ayaṁ āsavanirodho”ti …

“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

“Ime dhammā abhiññeyyā”ti …

“ime dhammā pariññeyyā”ti …

“ime dhammā pahātabbā”ti …

“ime dhammā bhāvetabbā”ti …

“ime dhammā sacchikātabbā”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

Channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

Pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca jānato passato …

catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca jānato passato …

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti jānato passato paññāyete sotā pidhīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattantīti—

paññāyete pidhiyyare.

Tenāha bhagavā—

“Yāni sotāni lokasmiṁ,

(ajitāti bhagavā)

Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;

Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,

Paññāyete pidhiyyare”ti.

<b>Paññā ceva sati cāpi,</b>

(iccāyasmā ajito)

<b>Nāmarūpañca mārisa;</b>

<b>Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,</b>

<b>Katthetaṁ uparujjhati. </b>

<b>Paññā ceva sati cāpī</b>ti.

<b>Paññā</b>ti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

<b>Satī</b>ti yā sati anussati …pe…

sammāsatīti—

paññā ceva sati cāpi, iccāyasmā ajito.

<b>Nāmarūpañca mārisā</b>ti.

<b>Nāman</b>ti cattāro arūpino khandhā.

<b>Rūpan</b>ti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ.

<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—

nāmarūpañca mārisa.

<b>Etaṁ me puṭṭho pabrūhī</b>ti.

<b>Etaṁ me</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi.

<b>Puṭṭho</b>ti pucchito yācito ajjhesito pasādito.

<b>Pabrūhī</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

etaṁ me puṭṭho pabrūhi.

<b>Katthetaṁ uparujjhatī</b>ti.

Katthetaṁ nirujjhati vūpasammati atthaṁ gacchati paṭippassambhatīti—

katthetaṁ uparujjhati.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Paññā ceva sati cāpi,

(iccāyasmā ajito)

Nāmarūpañca mārisa;

Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,

Katthetaṁ uparujjhatī”ti.

<b>Yametaṁ pañhaṁ apucchi,</b>

<b>ajita taṁ vadāmi te;</b>

<b>Yattha nāmañca rūpañca,</b>

<b>asesaṁ uparujjhati;</b>

<b>Viññāṇassa nirodhena,</b>

<b>etthetaṁ uparujjhati. </b>

<b>Yametaṁ pañhaṁ apucchī</b>ti.