巴利《小部》· 小义释

bhagavā visajjeti—

ayaṁ nimmitapucchā.

Imā tisso pucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā.

Aparāpi tisso pucchā—

maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.

<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti—

yadidaṁ bhagavāti.

<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Anejaṁ mūladassāviṁ,

(iccāyasmā puṇṇako)

Atthi pañhena āgamaṁ;

Kiṁ nissitā isayo manujā,

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.

<b>Ye kecime isayo manujā,</b>

(puṇṇakāti bhagavā)

<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b>

<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b>

<b>Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ;</b>

<b>Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu. </b>

<b>Ye kecime isayo manujā</b>ti.

<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

ye kecīti.

<b>Isayo</b>ti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā.

<b>Manujā</b>ti manussā vuccantīti—

ye kecime isayo manujā puṇṇakāti bhagavā.

<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānan</b>ti.

<b>Khattiyā</b>ti ye keci khattiyajātikā.

<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikā.

<b>Devatānan</b>ti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā …pe…

disāvatikānaṁ disā devatā.

Ye yesaṁ dakkhiṇeyyā, te tesaṁ devatāti—

khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ.

<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke</b>ti.

<b>Yaññaṁ</b> vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ.

<b>Yaññamakappayiṁsū</b>ti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti.

<b>Puthū</b>ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū …pe… evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū.

<b>Idha loke</b>ti manussaloketi yaññamakappayiṁsu—

puthūdha loke.

<b>Āsīsamānā puṇṇaka itthattan</b>ti.

<b>Āsīsamānā</b>ti rūpapaṭilābhaṁ āsīsamānā, saddapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gandhapaṭilābhaṁ āsīsamānā, rasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsamānā, puttapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dārapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dhanapaṭilābhaṁ āsīsamānā, yasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, issariyapaṭilābhaṁ āsīsamānā, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, brāhmaṇamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, cātumahārājikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, tāvatiṁsesu devesu yāmesu devesu tusitesu devesu nimmānaratīsu devesu paranimmitavasavattīsu devesu brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā.

<b>Puṇṇaka itthattan</b>ti ettha attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā ettha khattiyamahāsālakule attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā …pe…

ettha brahmakāyikesu devesu attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā—

puṇṇaka itthattaṁ.

<b>Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū</b>ti jarānissitā byādhinissitā maraṇanissitā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā.

Yadeva te jātinissitā tadeva te jarānissitā.

Yadeva te jarānissitā tadeva te byādhinissitā.

Yadeva te byādhinissitā tadeva te maraṇanissitā.

Yadeva te maraṇanissitā tadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā.

Yadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā tadeva te gatinissitā.

Yadeva te gatinissitā tadeva te upapattinissitā.

Yadeva te upapattinissitā tadeva te paṭisandhinissitā.

Yadeva te paṭisandhinissitā tadeva te bhavanissitā.

Yadeva te bhavanissitā tadeva te saṁsāranissitā.

Yadeva te saṁsāranissitā tadeva te vaṭṭanissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—

jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu.

Tenāha bhagavā—

“Ye kecime isayo manujā,

(puṇṇakāti bhagavā)

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,

Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ;

Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū”ti.

<b>Ye kecime isayo manujā,</b>

(iccāyasmā puṇṇako)

<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b>

<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b>

<b>Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;</b>

<b>Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa,</b>

<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b>

<b>Ye kecime isayo manujā</b>ti.

<b>Ye kecī</b>ti …pe….

<b>Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā</b>ti.

<b>Kaccisū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—

“evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—

kaccisu.

<b>Te</b>ti yaññayājakā vuccanti.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

kaccisu te bhagavā.

<b>Yaññapathe appamattā</b>ti yaññoyeva vuccati yaññapatho.

Yathā ariyamaggo ariyapatho devamaggo devapatho brahmamaggo brahmapatho, evameva yaññoyeva vuccati yaññapatho.

<b>Appamattā</b>ti yaññapathe appamattā sakkaccakārino sātaccakārino aṭṭhitakārino anolīnavuttino anikkhittacchandā anikkhittadhurā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—

tepi yaññapathe appamattā.

Yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…

seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe…

tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā.

Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…

seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe…

tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā.

Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…

seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe…

tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattāti—

kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā.

<b>Atāruṁ jātiñca jarañca mārisā</b>ti jarāmaraṇaṁ atariṁsu uttariṁsu patariṁsu samatikkamiṁsu vītivattiṁsu.

<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—

atāru jātiñca jarañca mārisa.

<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.

<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu meti—