巴利《小部》· 小义释

Yasmā ca kāmarāgarattāyaṁ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati, samparāyikāpi bhayā na parimuccati, tasmā bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ.

Kasmā ca, bhikkhave, dukkhanti …pe…

rogoti …

gaṇḍoti …

sallanti …

saṅgoti …

paṅkoti …

gabbhoti kāmānametaṁ adhivacanaṁ?

Yasmā ca kāmarāgarattāyaṁ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati, samparāyikāpi gabbhā na parimuccati, tasmā gabbhoti kāmānametaṁ adhivacanan”ti.

Bhayaṁ dukkhañca rogo ca,

gaṇḍo sallañca saṅgo ca;

Paṅko gabbho ca ubhayaṁ,

ete kāmā pavuccanti;

Yattha satto puthujjano.

Otiṇṇo sātarūpena,

puna gabbhāya gacchati;

Yato ca bhikkhu ātāpī,

sampajaññaṁ na riccati.

So imaṁ palipathaṁ duggaṁ,

atikkamma tathāvidho;

Pajaṁ jātijarūpetaṁ,

phandamānaṁ avekkhatīti.

Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca,

Rogo ca sallañca bhayañca metaṁ.

<b>Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā</b>ti etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—

etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca,

Rogo ca sallañca bhayañca metaṁ;

Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ,</b>

<b>Vātātape ḍaṁsasarīsape ca;</b>

<b>Sabbānipetāni abhisambhavitvā,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsan</b>ti.

<b>Sītan</b>ti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti—

abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.

<b>Uṇhan</b>ti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti—

abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hoti.

<b>Khudā</b> vuccati chātako.

<b>Pipāsā</b> vuccati udakapipāsāti—

sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ.

<b>Vātātape ḍaṁsasarīsape cā</b>ti.

<b>Vātā</b>ti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā.

<b>Ātapo</b> vuccati sūriyasantāpo.

<b>Ḍaṁsā</b> vuccanti piṅgalamakkhikā.

<b>Sarīsapā</b> vuccanti ahīti—

vātātape ḍaṁsasarīsape ca.

<b>Sabbānipetāni abhisambhavitvā</b>ti abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti—

sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ,

Vātātape ḍaṁsasarīsape ca;

Sabbānipetāni abhisambhavitvā,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Nāgova yūthāni vivajjayitvā,</b>

<b>Sañjātakhandho padumī uḷāro;</b>

<b>Yathābhirantaṁ vihare araññe,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Nāgova yūthāni vivajjayitvā</b>ti nāgo vuccati hatthināgo.

Paccekasambuddhopi nāgo.

Kiṅkāraṇā paccekasambuddho nāgo?

Āguṁ na karotīti nāgo;

na gacchatīti nāgo;

na āgacchatīti nāgo.

Kathaṁ so paccekasambuddho āguṁ na karotīti nāgo?

Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

Āguṁ na karoti kiñci loke,

Sabbasaṁyoge visajja bandhanāni;

Sabbattha na sajjatī vimutto,

Nāgo tādi pavuccate tathattā.

Evaṁ so paccekasambuddho āguṁ na karotīti nāgo.

Kathaṁ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo?

So paccekasambuddho na chandāgatiṁ gacchati,

na dosāgatiṁ gacchati,

na mohāgatiṁ gacchati,

na bhayāgatiṁ gacchati,

na rāgavasena gacchati,

na dosavasena gacchati,

na mohavasena gacchati,

na mānavasena gacchati,

na diṭṭhivasena gacchati,

na uddhaccavasena gacchati,

na vicikicchāvasena gacchati,

na anusayavasena gacchati,

na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.

Evaṁ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo.

Kathaṁ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo?

Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati,

sakadāgāmimaggena …pe…

anāgāmimaggena …pe…

arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.

Evaṁ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo.

<b>Nāgova yūthāni vivajjayitvā</b>ti yathā so hatthināgo yūthāni vivajjetvā parivajjetvā abhinivajjetvā ekova araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi gaṇaṁ vivajjetvā parivajjetvā abhivajjetvā eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.

So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṁ kappeti eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—

nāgova yūthāni vivajjayitvā.

<b>Sañjātakhandho padumī uḷāro</b>ti yathā so hatthināgo sañjātakkhandho sattaratano vā hoti aṭṭharatano vā, paccekasambuddhopi sañjātakkhandho asekkhena sīlakkhandhena asekkhena samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena asekkhena vimuttikkhandhena asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena.

Yathā so hatthināgo padumī, paccekasambuddhopi sattahi bojjhaṅgapupphehi padumī, satisambojjhaṅgapupphena dhammavicayasambojjhaṅgapupphena vīriyasambojjhaṅgapupphena pītisambojjhaṅgapupphena passaddhisambojjhaṅgapupphena samādhisambojjhaṅgapupphena upekkhāsambojjhaṅgapupphena.

Yathā so hatthināgo uḷāro thāmena balena javena sūrena, paccekasambuddhopi uḷāro sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenāti—

sañjātakhandho padumī uḷāro.

<b>Yathābhirantaṁ vihare araññe</b>ti yathā so hatthināgo yathābhirantaṁ araññe viharati, paccekasambuddhopi yathābhirantaṁ araññe viharati.

Paṭhamenapi jhānena yathābhirantaṁ araññe viharati,

dutiyenapi jhānena …pe…

tatiyenapi jhānena …

catutthenapi jhānena yathābhirantaṁ araññe viharati;

mettāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṁ araññe viharati,

karuṇāyapi cetovimuttiyā …

muditāyapi cetovimuttiyā …

upekkhāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṁ araññe viharati;

ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi yathābhirantaṁ araññe viharati,

viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi …

ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi …

nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi …

nirodhasamāpattiyāpi …

phalasamāpattiyāpi yathābhirantaṁ araññe viharatīti—

yathābhirantaṁ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Nāgova yūthāni vivajjayitvā,

Sañjātakhandho padumī uḷāro;