巴利《小部》· 小义释

Cūḷaniddesa

Pārāyanavagganiddesa

Pucchāniddesa

7. Nandamāṇavapucchāniddesa

<b>Santi loke munayo,</b>

(iccāyasmā nando)

<b>Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu;</b>

<b>Ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti,</b>

<b>Udāhu ve jīvitenūpapannaṁ. </b>

<b>Santi loke munayo</b>ti.

<b>Santī</b>ti santi saṁvijjanti atthi upalabbhanti.

<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke.

<b>Munayo</b>ti munināmakā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā.

Devā loke munayoti sañjānanti, na ca te munayoti.

Santi loke munayo.

<b>Iccāyasmā nando</b>ti.

<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe….

<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe….

<b>Nando</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—

iccāyasmā nando.

<b>Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsū</b>ti.

<b>Janā</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.

<b>Vadantī</b>ti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.

<b>Tayidaṁ kathaṁsū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—

janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu.

<b>Ñāṇūpapannaṁ muni no vadantī</b>ti.

Aṭṭha samāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ muniṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti.

<b>Udāhu ve jīvitenūpapannan</b>ti udāhu anekavividhaatiparamadukkarakārikalūkhajīvitānuyogena upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ muniṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

udāhu ve jīvitenūpapannaṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Santi loke munayo,

(iccāyasmā nando)

Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu;

Ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti,

Udāhu ve jīvitenūpapannan”ti.

<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b>

<b>Munīdha nanda kusalā vadanti;</b>

<b>Visenikatvā anīghā nirāsā,</b>

<b>Caranti ye te munayoti brūmi. </b>

<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenā</b>ti.

<b>Na diṭṭhiyā</b>ti na diṭṭhasuddhiyā.

<b>Na sutiyā</b>ti na sutasuddhiyā.

<b>Na ñāṇenā</b>ti napi aṭṭhasamāpattiñāṇena napi pañcābhiññāñāṇena napi micchāñāṇenāti—

na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.

<b>Munīdha nanda kusalā vadantī</b>ti.

<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā diṭṭhasuddhiyā vā sutasuddhiyā vā aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā diṭṭhena vā sutena vā upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ muniṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—

munīdha nanda kusalā vadanti.

<b>Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmī</b>ti

<b>senā</b> vuccati mārasenā, kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho …pe… upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Kāmā te paṭhamā senā,

dutiyā arati vuccati;

Tatiyā khuppipāsā te,

catutthī taṇhā pavuccati.

Pañcamaṁ thinamiddhaṁ te,

Chaṭṭhā bhīrū pavuccati;

Sattamī vicikicchā te,

Makkho thambho te aṭṭhamo;

Lābho siloko sakkāro,

Micchāladdho ca yo yaso.

Yo cattānaṁ samukkaṁse,

pare ca avajānati;

Esā namuci te senā,

kaṇhassābhippahārinī;

Na naṁ asūro jināti,

jetvā ca labhate sukhan”ti.

Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, tena vuccanti visenikatvā.

<b>Anīghā</b>ti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā.

Yesaṁ ete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā te vuccanti anīghā.

<b>Nirāsā</b>ti āsā vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe…

avijjā lobho akusalamūlaṁ.

Yesaṁ esā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, te vuccanti nirāsā arahanto khīṇāsavā.

<b>Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmī</b>ti ye te visenikatvāva anīghā ca nirāsā ca caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, te loke munayoti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi.

Tenāha bhagavā—

“Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,

Munīdha nanda kusalā vadanti;

Visenikatvā anīghā nirāsā,

Caranti ye te munayoti brūmī”ti.

<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,</b>

(iccāyasmā nando)

<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;</b>

<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,</b>

<b>Anekarūpena vadanti suddhiṁ.</b>

<b>Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,</b>

<b>Atāru jātiñca jarañca mārisa;</b>

<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b>

<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse</b>ti.

<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

ye kecīti.

<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā.

<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikāti—

ye kecime samaṇabrāhmaṇāse.

<b>Iccāyasmā nando</b>ti.

<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe….

<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe….

<b>Nando</b>ti.

Tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—

iccāyasmā nando.

<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhin</b>ti diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

sutenapi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

diṭṭhassutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ.

<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhin</b>ti sīlenapi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ.

<b>Anekarūpena vadanti suddhin</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

anekarūpena vadanti suddhiṁ.

<b>Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā</b>ti.

<b>Kaccissū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—

kaccissu.

<b>Te</b>ti diṭṭhigatikā.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

kaccissu te bhagavā.

<b>Tattha yatā carantā</b>ti.

<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.

<b>Yatā</b>ti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṁvutā.