巴利《小部》· 小义释

ye uttarāya disāya sattā …

ye dakkhiṇāya disāya sattā …

ye puratthimāya anudisāya sattā …

ye pacchimāya anudisāya sattā …

ye uttarāya anudisāya sattā …

ye dakkhiṇāya anudisāya sattā …

ye heṭṭhimāya disāya sattā …

ye uparimāya disāya sattā …

ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti.

Karuṇāya bhāvitattā …

muditāya bhāvitattā …

upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā …pe…

ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti.

<b>Sabbena lokena avirujjhamāno</b>ti sabbena lokena avirujjhamāno, appaṭivirujjhamāno anāghātiyamāno appaṭihaññamānoti—

sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ,

Āsevamāno muditañca kāle;

Sabbena lokena avirujjhamāno,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ,</b>

<b>Sandālayitvāna saṁyojanāni;</b>

<b>Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Rāgañca dosañca pahāya mohan</b>ti.

<b>Rāgo</b>ti yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

<b>Doso</b>ti yo cittassa āghāto …pe… caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.

<b>Moho</b>ti dukkhe aññāṇaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.

<b>Rāgañca dosañca pahāya mohan</b>ti so paccekasambuddho rāgañca dosañca mohañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—

rāgañca dosañca pahāya mohaṁ.

<b>Sandālayitvāna saṁyojanānī</b>ti.

Dasa saṁyojanāni—

kāmarāgasaṁyojanaṁ paṭighasaṁyojanaṁ …pe… avijjāsaṁyojanaṁ.

<b>Sandālayitvāna saṁyojanānī</b>ti dasa saṁyojanāni sandālayitvā padālayitvā sampadālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—

sandālayitvāna saṁyojanāni.

<b>Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhī</b>ti so paccekasambuddho jīvitapariyosāne asantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—

asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ,

Sandālayitvāna saṁyojanāni;

Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

<b>Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā,</b>

<b>Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;</b>

<b>Attatthapaññā asucī manussā,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā</b>ti attatthakāraṇā paratthakāraṇā ubhayatthakāraṇā diṭṭhadhammikatthakāraṇā samparāyikatthakāraṇā paramatthakāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṁsevanti paṭisevantīti—

bhajanti sevanti ca kāraṇatthā.

<b>Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā</b>ti dve mittā—

agārikamitto ca anāgārikamitto ca …pe…

ayaṁ agārikamitto …pe…

ayaṁ anāgārikamitto.

<b>Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā</b>ti ime dve mittā akāraṇā nikkāraṇā ahetū appaccayā dullabhā dulladdhā sudulladdhā ti—

nikkāraṇā dullabhā ajja mittā.

<b>Attatthapaññā asucī manussā</b>ti.

<b>Attatthapaññā</b>ti attano atthāya attano hetu attano paccayā attano kāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṁsevanti paṭisevanti ācaranti samācaranti payirupāsanti paripucchanti paripañhantīti—

attatthapaññā.

<b>Asucī manussā</b>ti asucinā kāyakammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā vacīkammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā manokammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā pāṇātipātena …pe…

asucinā adinnādānena …

asucinā kāmesumicchācārena …

asucinā musāvādena …

asuciyā pisuṇāya vācāya samannāgatā …

asuciyā pharusāya vācāya samannāgatā …

asucinā samphappalāpena samannāgatā …

asuciyā abhijjhāya samannāgatā …

asucinā byāpādena samannāgatāti asucī manussā, asuciyā micchādiṭṭhiyā samannāgatāti asucī manussā, asuciyā cetanāya samannāgatāti asucī manussā, asuciyā patthanāya samannāgatāti asucī manussā, asucinā paṇidhinā samannāgatāti asucī manussā, asucī hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—

attatthapaññā asucī manussā.

<b>Eko care khaggavisāṇakappo</b>ti.

<b>Eko</b>ti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko …pe…

<b>care</b>ti aṭṭha cariyāyo …pe…

<b>khaggavisāṇakappo</b>ti yathā khaggassa nāma visāṇaṁ ekaṁ hoti adutiyaṁ …pe…

eko care khaggavisāṇakappo.

Tenāha so paccekasambuddho—

“Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā,

Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;

Attatthapaññā asucī manussā,

Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

Catuttho vaggo.

Khaggavisāṇasuttaniddeso ekūnavīsatimo.

Ajito tissametteyyo,

puṇṇako atha mettagū;

Dhotako upasīvo ca,

nando ca atha hemako.

Todeyyakappā dubhayo,

jatukaṇṇī ca paṇḍito;

Bhadrāvudho udayo ca,

posālo cāpi brāhmaṇo;

Mogharājā ca medhāvī,

piṅgiyo ca mahāisi.

Soḷasānaṁ panetesaṁ,

brāhmaṇānaṁva sāsanaṁ;

Pārāyanānaṁ niddesā,

tattakā ca bhavanti hi.

Khaggavisāṇasuttānaṁ,

niddesāpi tatheva ca;

Niddesā duvidhā ñeyyā,

paripuṇṇā sulakkhitāti.

Cūḷaniddesapāḷi niṭṭhitā.