巴利《小部》· 小义释

<b>Carantā</b>ti carantā viharantā iriyantā vattentā pālentā yapentā yāpentāti—

kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā.

<b>Atāru jātiñca jarañca mārisā</b>ti jātijarāmaraṇaṁ atariṁsu uttariṁsu patariṁsu samatikkamiṁsu vītivattiṁsu.

<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—

mārisāti—

atāru jātiñca jarañca mārisa.

<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.

<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ, kathayassu meti pucchāmi taṁ.

<b>Bhagavā</b>ti …pe…

sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti.

<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,

(iccāyasmā nando)

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,

Anekarūpena vadanti suddhiṁ.

Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,

Atāru jātiñca jarañca mārisa;

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.

<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,</b>

(nandāti bhagavā)

<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;</b>

<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,</b>

<b>Anekarūpena vadanti suddhiṁ;</b>

<b>Kiñcāpi te tattha yatā caranti,</b>

<b>Nātariṁsu jātijaranti brūmi. </b>

<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse</b>ti.

<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

ye kecīti.

<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā.

<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikāti—

ye kecime samaṇabrāhmaṇāse.

<b>Nandāti bhagavā</b>ti.

<b>Nandā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

nandāti bhagavā.

<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhin</b>ti diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

sutenapi suddhiṁ …pe…

diṭṭhassutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ.

<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhin</b>ti sīlenapi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

vatenāpi suddhiṁ …pe… voharanti;

sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ.

<b>Anekarūpena vadanti suddhin</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

anekarūpena vadanti suddhiṁ.

<b>Kiñcāpi te tattha yatā carantī</b>ti.

<b>Kiñcāpī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—

kiñcāpīti.

<b>Te</b>ti diṭṭhigatikā.

<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.

<b>Yatā</b>ti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṁvutā.

<b>Carantī</b>ti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—

kiñcāpi te tattha yatā caranti.

<b>Nātariṁsu jātijaranti brūmī</b>ti jātijarāmaraṇaṁ na tariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā, antojātijarāmaraṇe parivattenti, antosaṁsārapathe parivattenti, jātiyā anugatā, jarāya anusaṭā, byādhinā abhibhūtā, maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

nātariṁsu jātijaranti brūmi.

Tenāha bhagavā—

“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,

(nandāti bhagavā)

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,

Anekarūpena vadanti suddhiṁ;

Kiñcāpi te tattha yatā caranti,

Nātariṁsu jātijaranti brūmī”ti.

<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,</b>

(iccāyasmā nando)

<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;</b>

<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,</b>

<b>Anekarūpena vadanti suddhiṁ.</b>

<b>Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe,</b>

<b>Atha ko carahi devamanussaloke;</b>

<b>Atāri jātiñca jarañca mārisa,</b>

<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b>

<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse</b>ti.

<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

ye kecīti.

<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā.

<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikāti—

ye kecime samaṇabrāhmaṇāse.

<b>Iccāyasmā nando</b>ti.

<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe…

iccāyasmā nando.

<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhin</b>ti diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

sutenāpi suddhiṁ …pe…

diṭṭhassutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ.

<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhin</b>ti sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti;

vatenāpi suddhiṁ …pe… voharanti;

sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ.

<b>Anekarūpena vadanti suddhin</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

anekarūpena vadanti suddhiṁ.

<b>Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe</b>ti.

<b>Te ce</b>ti diṭṭhigatike.

<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.

<b>Brūsi anoghatiṇṇe</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ atiṇṇe anatikkante asamatikkante avītivatte antojātijarāmaraṇe parivattente antosaṁsārapathe parivattente jātiyā anugate jarāya anusaṭe byādhinā abhibhūte maraṇena abbhāhate atāṇe aleṇe asaraṇe asaraṇībhūte.

<b>Brūsī</b>ti brūsi ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivarasi vibhajasi uttānīkarosi pakāsesīti—

te ce munī brūsi anoghatiṇṇe.

<b>Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisā</b>ti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayi.

<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—

atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa.

<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.

<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti.

<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,

(iccāyasmā nando)

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,

Anekarūpena vadanti suddhiṁ.

Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe,

Atha ko carahi devamanussaloke;

Atāri jātiñca jarañca mārisa,

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.

<b>Nāhaṁ sabbe samaṇabrāhmaṇāse,</b>

(nandāti bhagavā)