巴利《小部》· 小义释

Cūḷaniddesa

Pārāyanavagganiddesa

Pucchāniddesa

1. Ajitamāṇavapucchāniddesa

<b>Kenassu nivuto loko,</b>

(iccāyasmā ajito)

<b>Kenassu nappakāsati;</b>

<b>Kissābhilepanaṁ brūsi</b>,

<b>Kiṁsu tassa mahabbhayaṁ. </b>

<b>Kenassu nivuto loko</b>ti.

<b>Loko</b>ti nirayaloko tiracchānaloko pettivisayaloko manussaloko devaloko khandhaloko dhātuloko āyatanaloko ayaṁ loko paro loko brahmaloko devaloko—

ayaṁ vuccati loko.

Ayaṁ loko kena āvuto nivuto ovuto pihito paṭicchanno paṭikujjitoti—

kenassu nivuto loko?

<b>Iccāyasmā ajito</b>ti.

<b>Iccā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ iccāti.

<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ āyasmāti.

<b>Ajito</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—

iccāyasmā ajito.

<b>Kenassu nappakāsatī</b>ti kena loko nappakāsati nappabhāsati na tapati na virocati na ñāyati na paññāyatīti—

kenassu nappakāsati.

<b>Kissābhilepanaṁ brūsī</b>ti kiṁ lokassa lepanaṁ lagganaṁ bandhanaṁ upakkileso.

Kena loko litto saṁlitto upalitto kiliṭṭho saṅkiliṭṭho makkhito saṁsaṭṭho laggo laggito palibuddho, brūsi ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivarasi vibhajasi uttānīkarosi pakāsesīti—

kissābhilepanaṁ brūsi.

<b>Kiṁsu tassa mahabbhayan</b>ti kiṁ lokassa bhayaṁ mahabbhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavo upasaggoti—

kiṁsu tassa mahabbhayaṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Kenassu nivuto loko,

(iccāyasmā ajito)

Kenassu nappakāsati;

Kissābhilepanaṁ brūsi,

Kiṁsu tassa mahabbhayan”ti.

<b>Avijjāya nivuto loko,</b>

(ajitāti bhagavā)

<b>Vevicchā pamādā nappakāsati;</b>

<b>Jappābhilepanaṁ brūmi,</b>

<b>Dukkhamassa mahabbhayaṁ. </b>

<b>Avijjāya nivuto loko</b>ti.

<b>Avijjā</b>ti dukkhe aññāṇaṁ dukkhasamudaye aññāṇaṁ dukkhanirodhe aññāṇaṁ dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ aparante aññāṇaṁ pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ, yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccavekkhaṇakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ, ayaṁ vuccati—

avijjā.

<b>Loko</b>ti nirayaloko tiracchānaloko pettivisayaloko manussaloko devaloko khandhaloko dhātuloko āyatanaloko ayaṁ loko paro loko brahmaloko devaloko—

ayaṁ vuccati loko.

Ayaṁ loko imāya avijjāya āvuto nivuto ovuto pihito paṭicchanno paṭikujjitoti—

avijjāya nivuto loko.

<b>Ajitā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ.

Api ca, bhaggarāgoti bhagavā;

bhaggadosoti bhagavā;

bhaggamohoti bhagavā;

bhaggamānoti bhagavā;

bhaggadiṭṭhīti bhagavā;

bhaggakaṇḍakoti bhagavā;

bhaggakilesoti bhagavā;

bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā;

bhavānaṁ antakaroti bhagavā;

bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;

bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbasamāpattīnanti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā;

bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā;

bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ.

Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

ajitāti bhagavā.

<b>Vevicchā pamādā nappakāsatī</b>ti.

<b>Vevicchaṁ</b> vuccati pañca macchariyāni—

āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.

Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—

idaṁ vuccati macchariyaṁ.

Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ, gāho vuccati macchariyaṁ.

<b>Pamādo</b> vattabbo—

kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu vā cittassa vosaggo vosaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo.

Yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—

ayaṁ vuccati pamādo.

<b>Vevicchā pamādā nappakāsatī</b>ti iminā ca macchariyena iminā ca pamādena loko nappakāsati nappabhāsati na tapati na virocati na ñāyati na paññāyatīti—

vevicchā pamādā nappakāsati.

<b>Jappābhilepanaṁ brūmī</b>ti jappā vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ mārāmisaṁ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhanaṁ taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—

ayaṁ vuccati jappā.

Lokassa lepanaṁ lagganaṁ bandhanaṁ upakkileso imāya jappāya loko litto saṁlitto upalitto kiliṭṭho saṅkiliṭṭho makkhito saṁsaṭṭho laggo laggito palibuddhoti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

jappābhilepanaṁ brūmi.

<b>Dukkhamassa mahabbhayan</b>ti.

<b>Dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ nerayikaṁ dukkhaṁ tiracchānayonikaṁ dukkhaṁ pettivisayikaṁ dukkhaṁ mānusikaṁ dukkhaṁ gabbhokkantimūlakaṁ dukkhaṁ gabbhaṭṭhitimūlakaṁ dukkhaṁ gabbhavuṭṭhānamūlakaṁ dukkhaṁ jātassūpanibandhakaṁ dukkhaṁ jātassa parādheyyakaṁ dukkhaṁ attūpakkamaṁ dukkhaṁ parūpakkamaṁ dukkhaṁ saṅkhāradukkhaṁ vipariṇāmadukkhaṁ cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ dukkhaṁ mātumaraṇaṁ dukkhaṁ pitumaraṇaṁ dukkhaṁ bhātumaraṇaṁ dukkhaṁ bhaginimaraṇaṁ dukkhaṁ puttamaraṇaṁ dukkhaṁ dhītumaraṇaṁ dukkhaṁ ñātibyasanaṁ dukkhaṁ rogabyasanaṁ dukkhaṁ bhogabyasanaṁ dukkhaṁ sīlabyasanaṁ dukkhaṁ diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ yesaṁ dhammānaṁ ādito samudāgamanaṁ paññāyati.

Atthaṅgamato nirodho paññāyati.

Kammasannissito vipāko, vipākasannissitaṁ kammaṁ, nāmasannissitaṁ rūpaṁ rūpasannissitaṁ nāmaṁ, jātiyā anugataṁ jarāya anusaṭaṁ byādhinā abhibhūtaṁ maraṇena abbhāhataṁ dukkhe patiṭṭhitaṁ atāṇaṁ aleṇaṁ asaraṇaṁ asaraṇībhūtaṁ—

idaṁ vuccati dukkhaṁ.

Idaṁ dukkhaṁ lokassa bhayaṁ mahābhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavo upasaggoti—

dukkhamassa mahabbhayaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Avijjāya nivuto loko,

(ajitāti bhagavā)

Vevicchā pamādā nappakāsati;

Jappābhilepanaṁ brūmi,

Dukkhamassa mahabbhayan”ti.

<b>Savanti sabbadhi sotā,</b>

(iccāyasmā ajito)

<b>Sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ;</b>

<b>Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi,</b>

<b>Kena sotā pidhiyyare. </b>

<b>Savanti sabbadhi sotā</b>ti.

<b>Sotā</b>ti taṇhāsoto diṭṭhisoto kilesasoto duccaritasoto avijjāsoto.

<b>Sabbadhī</b>ti sabbesu āyatanesu.

<b>Savantī</b>ti savanti āsavanti sandanti pavattanti.

Cakkhuto rūpe savanti āsavanti sandanti pavattanti.

Sotato sadde savanti …

ghānato gandhe savanti …

jivhāto rase savanti …

kāyato phoṭṭhabbe savanti …

manato dhamme savanti āsavanti sandanti pavattanti.

Cakkhuto rūpataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti.

Sotato saddataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti.

Ghānato gandhataṇhā savanti …

jivhāto rasataṇhā savanti …

kāyato phoṭṭhabbataṇhā savanti …

manato dhammataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattantīti—

savanti sabbadhi sotā.

<b>Iccāyasmā ajito</b>ti.