巴利《小部》· 小义释

Cūḷaniddesa

Khaggavisāṇasuttaniddesa

1. Paṭhamavagga

<b>Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ,</b>

<b>Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;</b>

<b>Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ,</b>

<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>

<b>Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍan</b>ti.

<b>Sabbesū</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

sabbesūti.

<b>Bhūtesū</b>ti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca.

<b>Tasā</b>ti yesaṁ tasitataṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.

Kiṅkāraṇā vuccanti tasā?

Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti tasā.

<b>Thāvarā</b>ti yesaṁ tasitataṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.

Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā?

Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti na santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti thāvarā.

<b>Daṇḍan</b>ti tayo daṇḍā—

kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo.

Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.

<b>Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍan</b>ti sabbesu bhūtesu daṇḍaṁ nidhāya nidahitvā.

Oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ.

<b>Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesan</b>ti ekamekampi sattaṁ pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayanto, sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti—

aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ.

<b>Na puttamiccheyya kuto sahāyan</b>ti.

<b>Nā</b>ti paṭikkhepo;

<b>puttā</b>ti cattāro puttā—

atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.

<b>Sahāyan</b>ti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu, gamanaṁ phāsu, gamanāgamanaṁ phāsu, ṭhānaṁ phāsu, nisajjanaṁ phāsu, sayanaṁ phāsu, ālapanaṁ phāsu, sallapanaṁ phāsu, ullapanaṁ phāsu, samullapanaṁ phāsu.

<b>Na puttamiccheyya kuto sahāyan</b>ti puttampi na iccheyya na sādiyeyya na patthayeyya na pihayeyya nābhijappeyya, kuto mittaṁ vā sandiṭṭhaṁ vā sambhattaṁ vā sahāyaṁ vā iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyyāti—

na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ.

<b>Eko care khaggavisāṇakappo</b>ti.

<b>Eko</b>ti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko?

So paccekasambuddho sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—

evaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko?

So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.

So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—

evaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko?

So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenakaṁ namuciṁ kaṇhaṁ pamattabandhuṁ vidhametvā ca taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṅgamesi.

“Taṇhādutiyo puriso,

dīghamaddhāna saṁsaraṁ;

Itthabhāvaññathābhāvaṁ,

saṁsāraṁ nātivattati.

Etamādīnavaṁ ñatvā,

Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;

Vītataṇho anādāno,

Sato bhikkhu paribbaje”ti.

Evaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko?

Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.

Evaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko?

Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,

Maggaṁ pajānāti hitānukampī;

Etena maggena tariṁsu pubbe,

Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.

Evaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko.

Kathaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko?

Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ.

Paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.

So paccekasambuddho maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,

“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,

“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,

“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi,

“saṅkhārapaccayā viññāṇan”ti bujjhi,

“viññāṇapaccayā nāmarūpan”ti bujjhi,

“nāmarūpapaccayā saḷāyatanan”ti bujjhi,

“saḷāyatanapaccayā phasso”ti bujjhi,

“phassapaccayā vedanā”ti bujjhi,

“vedanāpaccayā taṇhā”ti bujjhi,

“taṇhāpaccayā upādānan”ti bujjhi,

“upādānapaccayā bhavo”ti bujjhi,

“bhavapaccayā jātī”ti bujjhi,

“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;

“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi,

“saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho”ti bujjhi,

“viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho”ti bujjhi,

“nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho”ti bujjhi,

“saḷāyatananirodhā phassanirodho”ti bujjhi,

“phassanirodhā vedanānirodho”ti bujjhi,

“vedanānirodhā taṇhānirodho”ti bujjhi,

“taṇhānirodhā upādānanirodho”ti bujjhi,

“upādānanirodhā bhavanirodho”ti bujjhi,

“bhavanirodhā jātinirodho”ti bujjhi,

“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi;

“idaṁ dukkhan”ti bujjhi,

“ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,

“ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,

“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;

“ime āsavā”ti bujjhi,

“ayaṁ āsavasamudayo”ti bujjhi …pe…

“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;

“ime dhammā abhiññeyyā”ti bujjhi,

“ime dhammā pahātabbā”ti bujjhi,

“ime dhammā sacchikātabbā”ti bujjhi,

“ime dhammā bhāvetabbā”ti bujjhi;

channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,

pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca …pe… nissaraṇañca bujjhi,

catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.

Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsīti evaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti—

eko.

<b>Care</b>ti aṭṭha cariyāyo—

iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyā.

<b>Iriyāpathacariyā</b>ti catūsu iriyāpathesu.

<b>Āyatanacariyā</b>ti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.

<b>Saticariyā</b>ti catūsu satipaṭṭhānesu.

<b>Samādhicariyā</b>ti catūsu jhānesu.

<b>Ñāṇacariyā</b>ti catūsu ariyasaccesu.

<b>Maggacariyā</b>ti catūsu ariyamaggesu.

<b>Patticariyā</b>ti catūsu sāmaññaphalesu.

<b>Lokatthacariyā</b>ti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato paccekasambuddhesu padesato sāvakesu.

Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṁ,

āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṁ,

saticariyā ca appamādavihārīnaṁ,

samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṁ,