巴利《小部》· 大义释

Saṅkappā kāma jāyasi;

Na taṁ saṅkappayissāmi,

Evaṁ kāma na hehisī”ti.—

Ime vuccanti kilesakāmā.

<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.

<b>Kāmā hi loke na hi suppahāyā</b>ti.

Kāmā hi loke duppahāyā duccajjā duppariccajjā dunnimmadayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—

kāmā hi loke na hi suppahāyā.

Tenāha bhagavā—

“Satto guhāyaṁ bahunābhichanno,

Tiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho;

Dūre vivekā hi tathāvidho so,

Kāmā hi loke na hi suppahāyā”ti.

<b>Icchānidānā bhavasātabaddhā,</b>

<b>Te duppamuñcā na hi aññamokkhā;</b>

<b>Pacchā pure vāpi apekkhamānā,</b>

<b>Ime va kāme purime va jappaṁ.</b>

<b>Icchānidānā bhavasātabaddhā</b>ti.

Icchā vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo, cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko, ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā, suttaṁ visaṭā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti, vanaṁ vanatho sandhavo sneho apekkhā paṭibandhu, āsā āsīsanā āsīsitattaṁ, rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā, lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā, jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañchikatā sādhukamyatā, adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā, rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ, upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ, dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo, taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

<b>Icchānidānā</b>ti icchānidānakā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti—

icchānidānā.

<b>Bhavasātabaddhā</b>ti.

Ekaṁ bhavasātaṁ—

sukhā vedanā.

Dve bhavasātāni—

sukhā ca vedanā iṭṭhañca vatthu.

Tīṇi bhavasātāni—

yobbaññaṁ, ārogyaṁ, jīvitaṁ.

Cattāri bhavasātāni—

lābho, yaso, pasaṁsā, sukhaṁ.

Pañca bhavasātāni—

manāpikā rūpā,

manāpikā saddā,

manāpikā gandhā,

manāpikā rasā,

manāpikā phoṭṭhabbā.

Cha bhavasātāni—

cakkhusampadā,

sotasampadā,

ghānasampadā,

jivhāsampadā,

kāyasampadā,

manosampadā.

Bhavasātabaddhā,

sukhāya vedanāya sātabaddhā,

iṭṭhasmiṁ vatthusmiṁ baddhā,

yobbaññe baddhā,

ārogye baddhā,

jīvite baddhā,

lābhe baddhā,

yase baddhā,

pasaṁsāyaṁ baddhā,

sukhe baddhā,

manāpikesu rūpesu baddhā,

saddesu,

gandhesu,

rasesu,

manāpikesu phoṭṭhabbesu baddhā,

cakkhusampadāya baddhā, sota,

ghāna,

jivhā,

kāya,

manosampadāya baddhā, vibaddhā ābaddhā laggā laggitā palibaddhāti—

icchānidānā bhavasātabaddhā.

<b>Te duppamuñcā na hi aññamokkhā</b>ti te vā bhavasātavatthū duppamuñcā, sattā vā etto dummocayā.

Kathaṁ te bhavasātavatthū duppamuñcā?

Sukhā vedanā duppamuñcā,

iṭṭhaṁ vatthu duppamuñcaṁ,

yobbaññaṁ duppamuñcaṁ,

ārogyaṁ duppamuñcaṁ,

jīvitaṁ duppamuñcaṁ,

lābho duppamuñco,

yaso duppamuñco,

pasaṁsā duppamuñcā,

sukhaṁ duppamuñcaṁ,

manāpikā rūpā duppamuñcā,

manāpikā saddā,

gandhā,

rasā,

phoṭṭhabbā duppamuñcā,

cakkhusampadā duppamuñcā,

sota,

ghāna,

jivhā,

kāya,

manosampadā duppamuñcā dummocayā duppamocayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā, duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattā.

Evaṁ te bhavasātavatthū duppamuñcā.

Kathaṁ sattā etto dummocayā?

Sukhāya vedanāya sattā dummocayā,

iṭṭhasmā vatthusmā dummocayā,

yobbaññā dummocayā,

ārogyā dummocayā,

jīvitā dummocayā,

lābhā dummocayā,

yasā dummocayā,

pasaṁsāya dummocayā,

sukhā dummocayā,

manāpikehi rūpehi dummocayā,

manāpikehi saddehi,

gandhehi,

rasehi,

phoṭṭhabbehi dummocayā,

cakkhusampadāya dummocayā,

sota,

ghāna,

jivhā,

kāya …

manosampadāya dummocayā duruddharā, dussamuddharā dubbuṭṭhāpayā dussamuṭṭhāpayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattā.

Evaṁ sattā etto dummocayāti—

te duppamuñcā.

<b>Na hi aññamokkhā</b>ti te attanā palipapalipannā na sakkonti paraṁ palipapalipannaṁ uddharituṁ.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“so vata, cunda, attanā palipapalipanno paraṁ palipapalipannaṁ uddharissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

So vata, cunda, attanā adanto avinīto aparinibbuto paraṁ damessati vinessati parinibbāpessatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.

Evampi na hi aññamokkhā.

Atha vā natthañño koci mocetā.

Te yadi muñceyyuṁ, sakena thāmena sakena balena sakena vīriyena sakena parakkamena sakena purisathāmena sakena purisabalena sakena purisavīriyena sakena purisaparakkamena attanā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ paṭipajjamānā muñceyyunti.

Evampi na hi aññamokkhā.

Vuttampi hetaṁ bhagavatā—