巴利《小部》· 大义释

Mahāniddesa

Aṭṭhakavagga

9. Māgaṇḍiyasuttaniddesa

Atha māgaṇḍiyasuttaniddesaṁ vakkhati—

<b>Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,</b>

<b>Nāhosi chando api methunasmiṁ;</b>

<b>Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,</b>

<b>Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.</b>

<b>Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, nāhosi chando api methunasmin</b>ti.

Taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro disvā passitvā methunadhamme chando vā rāgo vā pemaṁ vā nāhosīti—

disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca nāhosi chando api methunasmiṁ.

<b>Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche</b>ti.

Kimevidaṁ sarīraṁ muttapuṇṇaṁ karīsapuṇṇaṁ semhapuṇṇaṁ ruhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātanhārusambandhaṁ rudhiramaṁsāvalepanaṁ cammavinaddhaṁ chaviyā paṭicchannaṁ chiddāvachiddaṁ uggharantaṁ paggharantaṁ kimisaṅghanisevitaṁ nānākalimalaparipūraṁ pādena akkamituṁ na iccheyya, kuto pana saṁvāso vā samāgamo vāti—

kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.

Anacchariyañcetaṁ manusso dibbe kāme patthayanto mānusake kāme na iccheyya, mānusake vā kāme patthayanto dibbe kāme na iccheyya.

Yaṁ tvaṁ ubhopi na icchasi na sādiyasi na patthesi na pihesi nābhijappasi, kiṁ te dassanaṁ, katamāya tvaṁ diṭṭhiyā samannāgatoti pucchatīti.

Tenāha bhagavā—

“Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,

Nāhosi chando api methunasmiṁ;

Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,

Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche”ti.

<b>Etādisañce ratanaṁ na icchasi,</b>

<b>Nāriṁ narindehi bahūhi patthitaṁ;</b>

<b>Diṭṭhigataṁ sīlavataṁ nu jīvitaṁ,</b>

<b>Bhavūpapattiñca vadesi kīdisaṁ.</b>

<b>Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,</b>

(māgaṇḍiyāti bhagavā)

<b>Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;</b>

<b>Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,</b>

<b>Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.</b>

<b>Idaṁ vadāmīti na tassa hotī</b>ti.

<b>Idaṁ vadāmī</b>ti idaṁ vadāmi, etaṁ vadāmi, ettakaṁ vadāmi, ettāvatā vadāmi, idaṁ diṭṭhigataṁ vadāmi—

“sassato loko”ti vā …pe…

“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.

<b>Na tassa hotī</b>ti na mayhaṁ hoti, “ettāvatā vadāmī”ti na tassa hotīti—

idaṁ vadāmīti na tassa hoti.

<b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—

māgaṇḍiyāti bhagavā.

<b>Dhammesu niccheyya samuggahītan</b>ti.

<b>Dhammesū</b>ti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.

<b>Niccheyyā</b>ti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.

<b>Samuggahītan</b>ti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ,

natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—

dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

<b>Passañca diṭṭhīsu anuggahāyā</b>ti.

Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.

Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.

Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.

Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.

Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.

Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā “asassato loko, antavā loko, anantavā loko, taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.

Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.

Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.

Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā imā diṭṭhiyo evaṅgahitā evaṁparāmaṭṭhā evaṅgatikā bhavissanti evaṁabhisamparāyāti.

Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.

Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.

Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā imā diṭṭhiyo nirayasaṁvattanikā tiracchānayonisaṁvattanikā pettivisayasaṁvattanikāti.

Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.

Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.

Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

Atha vā imā diṭṭhiyo aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti.

Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.

Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.

Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

<b>Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan</b>ti.

Ajjhattasantiṁ ajjhattaṁ rāgassa santiṁ, dosassa santiṁ, mohassa santiṁ, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ santiṁ.

<b>Pacinan</b>ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,

“sabbe saṅkhārā aniccā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,

“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …

“sabbe dhammā anattā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto …

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.

<b>Adassan</b>ti adassaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—

ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,

(māgaṇḍiyāti bhagavā)

Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;

Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,

Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan”ti.

<b>Vinicchayā yāni pakappitāni,</b>

(iti māgaṇḍiyo)

<b>Te ve munī brūsi anuggahāya;</b>

<b>Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,</b>

<b>Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.</b>

<b>Vinicchayā yāni pakappitānī</b>ti.

Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhivinicchayā.

<b>Pakappitānī</b>ti kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi pakappitā.

Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā vipariṇāmadhammātipi pakappitāti—

vinicchayā yāni pakappitāni.

<b>Iti māgaṇḍiyo</b>ti.

<b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—

itīti.

<b>Māgaṇḍiyo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro—

iti māgaṇḍiyoti.

<b>Te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthan</b>ti.

<b>Te ve</b>ti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.

<b>Munī</b>ti.

<b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti.

<b>Anuggahāyā</b>ti diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmīti ca bhaṇasi, ajjhattasantīti ca bhaṇasi.

<b>Yametamatthan</b>ti yaṁ paramatthanti—

te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthaṁ.

<b>Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan</b>ti.

<b>Kathaṁ nū</b>ti padaṁ saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, evaṁ nu kho nanu kho kiṁ nu kho kathaṁ nu khoti—

kathaṁ nu.

<b>Dhīrehī</b>ti dhīrehi paṇḍitehi paññavantehi buddhimantehi ñāṇīhi vibhāvīhi medhāvīhi.

<b>Paveditan</b>ti veditaṁ paveditaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—

kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.

Tenāha so brāhmaṇo—

“Vinicchayā yāni pakappitāni,

(iti māgaṇḍiyo)

Te ve munī brūsi anuggahāya;

Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,

Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan”ti.

<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b>

(māgaṇḍiyāti bhagavā)