巴利《小部》· 大义释

Na te tato nikkhamituṁ,

labhanti kammapaccayā;

Tesañca pāpakammantaṁ,

avipakkaṁ kataṁ bahunti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni;

tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?

Attadaṇḍato jātāni sañjātāni nibbattāni abhinibbattāni pātubhūtānīti—

attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ.

<b>Janaṁ passatha medhagan</b>ti.

<b>Janan</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca medhagaṁ janaṁ kalahaṁ janaṁ viruddhaṁ janaṁ paṭiviruddhaṁ janaṁ āhataṁ janaṁ paccāhataṁ janaṁ āghātitaṁ janaṁ paccāghātitaṁ janaṁ passatha dakkhatha oloketha nijjhāyetha upaparikkhathāti—

janaṁ passatha medhagaṁ.

<b>Saṁvegaṁ kittayissāmī</b>ti.

Saṁvegaṁ ubbegaṁ utrāsaṁ bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavaṁ upasaggaṁ.

<b>Kittayissāmī</b>ti pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—

saṁvegaṁ kittayissāmi.

<b>Yathā saṁvijitaṁ mayā</b>ti.

Yathā mayā attanāyeva attānaṁ saṁvejito ubbejito saṁvegamāpāditoti—

yathā saṁvijitaṁ mayā.

Tenāha bhagavā—

“Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,

janaṁ passatha medhagaṁ;

Saṁvegaṁ kittayissāmi,

yathā saṁvijitaṁ mayā”ti.

<b>Phandamānaṁ pajaṁ disvā,</b>

<b>macche appodake yathā;</b>

<b>Aññamaññehi byāruddhe,</b>

<b>disvā maṁ bhayamāvisi.</b>

<b>Phandamānaṁ pajaṁ disvā</b>ti.

<b>Pajā</b>ti sattādhivacanaṁ.

Pajaṁ taṇhāphandanāya phandamānaṁ diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ,

kilesaphandanāya phandamānaṁ,

duccaritaphandanāya phandamānaṁ,

payogaphandanāya phandamānaṁ,

vipākaphandanāya phandamānaṁ,

rattaṁ rāgena phandamānaṁ,

duṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ,

mūḷhaṁ mohena phandamānaṁ,

vinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ,

parāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ,

vikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ,

aniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ,

thāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ,

lābhena phandamānaṁ,

alābhena phandamānaṁ,

yasena phandamānaṁ,

ayasena phandamānaṁ,

pasaṁsāya phandamānaṁ,

nindāya phandamānaṁ,

sukhena phandamānaṁ,

dukkhena phandamānaṁ,

jātiyā phandamānaṁ,

jarāya phandamānaṁ,

byādhinā phandamānaṁ,

maraṇena phandamānaṁ,

sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamānaṁ,

nerayikena dukkhena phandamānaṁ,

tiracchānayonikena dukkhena phandamānaṁ,

pettivisayikena dukkhena phandamānaṁ,

mānusikena dukkhena phandamānaṁ,

gabbhokkantimūlakena dukkhena …

gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena …

gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena …

jātassūpanibandhakena dukkhena …

jātassa parādheyyakena dukkhena …

attūpakkamena dukkhena …

parūpakkamena dukkhena …

dukkhadukkhena …

saṅkhāradukkhena …

vipariṇāmadukkhena …

cakkhurogena dukkhena …

sotarogena …

ghānarogena …

jivhārogena …

kāyarogena …

sīsarogena …

kaṇṇarogena …

mukharogena …

dantarogena …

kāsena …

sāsena …

pināsena …

ḍāhena …

jarena …

kucchirogena …

mucchāya …

pakkhandikāya …

sūlāya …

visūcikāya …

kuṭṭhena …

gaṇḍena …

kilāsena …

sosena …

apamārena …

dadduyā …

kaṇḍuyā …

kacchuyā …

rakhasāya …

vitacchikāya …

lohitena …

pittena …

madhumehena …

aṁsāya …

pīḷakāya …

bhagandalāya …

pittasamuṭṭhānena ābādhena …

semhasamuṭṭhānena ābādhena …

vātasamuṭṭhānena ābādhena …

sannipātikena ābādhena …

utupariṇāmajena ābādhena …

visamaparihārajena ābādhena …

opakkamikena ābādhena …

kammavipākajena ābādhena …

sītena …

uṇhena …

jighacchāya …

pipāsāya …

uccārena …

passāvena …