巴利《小部》· 大义释

passāmi loke pariphandamānaṁ.

<b>Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesū</b>ti.

<b>Pajā</b>ti sattādhivacanaṁ.

<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.

<b>Taṇhagatan</b>ti taṇhāgataṁ taṇhānugataṁ taṇhāyānusaṭaṁ taṇhāyāsannaṁ taṇhāya pātitaṁ abhibhūtaṁ pariyādinnacittaṁ.

<b>Bhavesū</b>ti kāmabhave rūpabhave arūpabhaveti—

pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu.

<b>Hīnā narā maccumukhe lapantī</b>ti.

<b>Hīnā narā</b>ti hīnā narā hīnena kāyakammena samannāgatāti hīnā narā,

hīnena vacīkammena samannāgatāti hīnā narā,

hīnena manokammena samannāgatāti hīnā narā,

hīnena pāṇātipātena samannāgatāti hīnā narā,

hīnena adinnādānena …

hīnena kāmesumicchācārena …

hīnena musāvādena …

hīnāya pisuṇāya vācāya …

hīnāya pharusāya vācāya …

hīnena samphappalāpena …

hīnāya abhijjhāya …

hīnena byāpādena …

hīnāya micchādiṭṭhiyā …

hīnehi saṅkhārehi …

hīnehi pañcahi kāmaguṇehi nīvaraṇehi …

hīnāya cetanāya …

hīnāya patthanāya …

hīnāya paṇidhiyā samannāgatāti hīnā narā hīnā nihīnā ohīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—

hīnā narā.

<b>Maccumukhe lapantī</b>ti.

<b>Maccumukhe</b>ti māramukhe maraṇamukhe,

maccuppattā maccusampattā maccūpāgatā,

mārappattā mārasampattā mārūpāgatā,

maraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpāgatā lapanti lālapanti socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—

hīnā narā maccumukhe lapanti.

<b>Avītataṇhāse bhavābhavesū</b>ti.

<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe…

dhammataṇhā.

<b>Bhavābhavesū</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave,

kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave,

kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave,

kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave,

punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā,

avītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā.

Amuttataṇhā appahīnataṇhā appaṭinissaṭṭhataṇhāti—

avītataṇhāse bhavābhavesu.

Tenāha bhagavā—

“Passāmi loke pariphandamānaṁ,

Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;

Hīnā narā maccumukhe lapanti,

Avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.

<b>Mamāyite passatha phandamāne,</b>

<b>Maccheva appodake khīṇasote;</b>

<b>Etampi disvā amamo careyya,</b>

<b>Bhavesu āsattimakubbamāno.</b>

<b>Mamāyite passatha phandamāne</b>ti.

<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—

taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca.

Katamaṁ taṇhāmamattaṁ?

Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ.

Idaṁ mamaṁ,

etaṁ mamaṁ,

ettakaṁ mamaṁ,

ettāvatā mamaṁ,

mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā,

attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca,

kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati.

Yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ,

idaṁ taṇhāmamattaṁ.

Katamaṁ diṭṭhimamattaṁ?

Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi,

dasavatthukā micchādiṭṭhi,

dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi;

yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphandikaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho.

Yāvatā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni, idaṁ diṭṭhimamattaṁ.

<b>Mamāyite passatha phandamāne</b>ti mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,

acchindantepi phandanti,

acchinnepi phandanti,

mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,

vipariṇāmantepi phandanti,

vipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti.

Evaṁ phandamāne paphandamāne samphandamāne vipphandamāne vedhamāne pavedhamāne sampavedhamāne passatha dakkhatha oloketha nijjhāyatha upaparikkhathāti—

mamāyite passatha phandamāne.

<b>Maccheva appodake khīṇasote</b>ti.

Yathā macchā appodake parittodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti;

evamevaṁ pajā mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,

acchindantepi phandanti,

acchinnepi phandanti,

mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,

vipariṇāmantepi phandanti,

vipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—

maccheva appodake khīṇasote.

<b>Etampi disvā amamo careyyā</b>ti.

Etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—

etampi disvā.

<b>Amamo careyyā</b>ti <b>mamattā</b>ti dve mamattā—

taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…

idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…

idaṁ diṭṭhimamattaṁ.

Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ amamāyanto sotaṁ amamāyanto ghānaṁ amamāyanto jivhaṁ amamāyanto kāyaṁ amamāyanto manaṁ amamāyanto

rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme …

kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …

kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …

ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …

atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …

diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme amamāyanto agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisanto careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—

etampi disvā amamo careyya.

<b>Bhavesu āsattimakubbamāno</b>ti.

<b>Bhavesū</b>ti kāmabhave rūpabhave arūpabhave.

<b>Āsatti</b> vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

<b>Bhavesu āsattimakubbamāno</b>ti.

Bhavesu āsattiṁ akubbamāno, chandaṁ pemaṁ rāgaṁ khantiṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—

bhavesu āsattimakubbamāno.

Tenāha bhagavā—

“Mamāyite passatha phandamāne,

Maccheva appodake khīṇasote;

Etampi disvā amamo careyya,

Bhavesu āsattimakubbamāno”ti.

<b>Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,</b>

<b>Phassaṁ pariññāya anānugiddho;</b>

<b>Yadattagarahī tadakubbamāno,</b>