巴利《小部》· 大义释

Attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti.

“So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

nāññesu dhammesu visuddhimāhu.

<b>Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā</b>ti.

Titthaṁ vuccati diṭṭhigataṁ.

Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā.

Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—

evampi titthyā puthuso niviṭṭhā.

<b>Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā</b>ti.

Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā avaṭṭhitavādāti—

sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā.

Tenāha bhagavā—

“Idheva suddhiṁ iti vādayanti,

Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;

Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā,

Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā”ti.

<b>Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno,</b>

<b>Kamettha bāloti paraṁ daheyya;</b>

<b>Sayaṁva so medhagamāvaheyya,</b>

<b>Paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.</b>

<b>Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno</b>ti.

Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādo thiravādo balikavādo avaṭṭhitavādoti—

sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno.

<b>Kamettha bāloti paraṁ daheyyā</b>ti.

<b>Etthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā paraṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato kaṁ daheyya kaṁ passeyya kaṁ dakkheyya kaṁ olokeyya kaṁ nijjhāyeyya kaṁ upaparikkheyyāti—

kamettha bāloti paraṁ daheyya.

<b>Sayaṁva so medhagamāvaheyya, paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhamman</b>ti.

Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto asuddhidhammo avisuddhidhammo aparisuddhidhammo avodātadhammoti—

evaṁ vadanto evaṁ kathento evaṁ bhaṇanto evaṁ dīpayanto evaṁ voharanto sayameva kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ āvaheyya samāvaheyya āhareyya samāhareyya ākaḍḍheyya samākaḍḍheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniviseyyāti—

sayaṁva so medhagamāvaheyya paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno,

Kamettha bāloti paraṁ daheyya;

Sayaṁva so medhagamāvaheyya,

Paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhamman”ti.

<b>Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya,</b>

<b>Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti;</b>

<b>Hitvāna sabbāni vinicchayāni,</b>

<b>Na medhagaṁ kubbati jantu loke.</b>

<b>Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāyā</b>ti.

Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.

Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti vinicchaye ṭhatvā.

<b>Sayaṁ pamāyā</b>ti sayaṁ pamāya paminitvā.

“Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ pamāya paminitvā,

“ayaṁ dhammo svākkhāto …

ayaṁ gaṇo suppaṭipanno …

ayaṁ diṭṭhi bhaddikā …

ayaṁ paṭipadā supaññattā …

ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ pamāya paminitvāti—

vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya.

<b>Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādametī</b>ti.

Uddhaṁso vuccati anāgataṁ.

Attano vādaṁ uddhaṁ ṭhapetvā sayameva kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ eti upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti.

Evampi uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti.

Atha vā aññena uddhaṁ vādena saddhiṁ kalahaṁ karoti bhaṇḍanaṁ karoti viggahaṁ karoti vivādaṁ karoti medhagaṁ karoti—

“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…

nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.

Evampi uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti.

<b>Hitvāna sabbāni vinicchayānī</b>ti.

Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.

Diṭṭhivinicchayā sabbe vinicchaye hitvā cajitvā pariccajitvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—

hitvāna sabbāni vinicchayāni.

<b>Na medhagaṁ kubbati jantu loke</b>ti.

Na kalahaṁ karoti, na bhaṇḍanaṁ karoti, na viggahaṁ karoti, na vivādaṁ karoti, na medhagaṁ karoti.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“evaṁ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṁvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṁ tena ca voharati aparāmasan”ti.

<b>Jantū</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.

<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—

na medhagaṁ kubbati jantu loketi.

Tenāha bhagavā—

“Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya,

Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti;

Hitvāna sabbāni vinicchayāni,

Na medhagaṁ kubbati jantu loke”ti.

Cūḷabyūhasuttaniddeso dvādasamo.