巴利《小部》· 大义释

Mahāniddesa

Aṭṭhakavagga

15. Attadaṇḍasuttaniddesa

Atha attadaṇḍasuttaniddesaṁ vakkhati—

<b>Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,</b>

<b>janaṁ passatha medhagaṁ;</b>

<b>Saṁvegaṁ kittayissāmi,</b>

<b>yathā saṁvijitaṁ mayā.</b>

<b>Attadaṇḍā bhayaṁ jātan</b>ti.

<b>Daṇḍā</b>ti tayo daṇḍā—

kāyadaṇḍo, vacīdaṇḍo, manodaṇḍo.

Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.

<b>Bhayan</b>ti dve bhayāni—

diṭṭhadhammikañca bhayaṁ samparāyikañca bhayaṁ.

Katamaṁ diṭṭhadhammikaṁ bhayaṁ?

Idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.

Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti—

“ayaṁ, deva, coro āgucārī.

Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti.

Tamenaṁ rājā paribhāsati.

So paribhāsapaccayā bhayampi uppādeti, dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Ettakenapi rājā na tussati.

Tamenaṁ rājā bandhāpeti andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā antamaso savacanīyampi karoti—

“na te labbhā ito pakkamitun”ti.

So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Ettakenapi rājā na tussati.

Rājā tassa dhanaṁ āharāpeti—

sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā.

So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Ettakenapi rājā na tussati.

Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—

kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattakampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati.

So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.

So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.

Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ kārenti—

tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.

So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;

na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchenti.

So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;

na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.

Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchenti.

Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi …pe…

tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi …pe…

tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.

So tattha pheṇuddehakaṁ paccati.

So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati.

So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;

na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.

Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?

Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.

Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.

So kho pana mahānirayo—

Catukkaṇṇo catudvāro,

vibhatto bhāgaso mito;

Ayopākārapariyanto,

ayasā paṭikujjito.

Tassa ayomayā bhūmi,

jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṁ,

pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

Kadariyātapanā ghorā,

accimanto durāsadā;

Lomahaṁsanarūpā ca,

bhesmā paṭibhayā dukhā.

Puratthimāya bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Dahanto pāpakammante,

pacchimāya paṭihaññati.

Pacchimāya ca bhittiyā,

Accikkhandho samuṭṭhito;

Dahanto pāpakammante,

Puratthimāya paṭihaññati.

Uttarāya ca bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Dahanto pāpakammante,

dakkhiṇāya paṭihaññati.

Dakkhiṇāya ca bhittiyā,

accikkhandho samuṭṭhito;

Dahanto pāpakammante,

uttarāya paṭihaññati.

Heṭṭhato ca samuṭṭhāya,

accikkhandho bhayānako;

Dahanto pāpakammante,

chadanasmiṁ paṭihaññati.

Chadanamhā samuṭṭhāya,

accikkhandho bhayānako;

Dahanto pāpakammante,

bhūmiyaṁ paṭihaññati.

Ayokapālamādittaṁ,

santattaṁ jalitaṁ yathā;

Evaṁ avīcinirayo,

heṭṭhā upari passato.

Tattha sattā mahāluddā,

mahākibbisakārino;

Accantapāpakammantā,

paccanti na ca miyyare.

Jātavedasamo kāyo,

tesaṁ nirayavāsinaṁ;

Passa kammānaṁ daḷhattaṁ,

na bhasmā hoti napī masi.

Puratthimenapi dhāvanti,

tato dhāvanti pacchimaṁ;

Uttarenapi dhāvanti,

tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.

Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti,

taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;

Abhinikkhamitāsā te,

sattā mokkhagavesino.