巴利《小部》· 大义释

“Sabbattha munī anissito,

Na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;

Tasmiṁ paridevamaccharaṁ,

Paṇṇe vāri yathā na limpatī”ti.

<b>Udabindu yathāpi pokkhare,</b>

<b>Padume vāri yathā na limpati;</b>

<b>Evaṁ muni nopalimpati,</b>

<b>Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.</b>

<b>Udabindu yathāpi pokkhare</b>ti.

Udabindu vuccati udakathevo.

Pokkharaṁ vuccati padumapattaṁ.

Yathā udabindu padumapatte na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—

udabindu yathāpi pokkhare.

<b>Padume vāri yathā na limpatī</b>ti.

Padumaṁ vuccati padumapupphaṁ.

Vāri vuccati udakaṁ.

Yathā vāri padumapupphaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—

padume vāri yathā na limpati.

<b>Evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā</b>ti.

<b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ.

<b>Munī</b>ti.

<b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.

<b>Lepā</b>ti dve lepā—

taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…

ayaṁ taṇhālepo …pe…

ayaṁ diṭṭhilepo.

Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—

evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.

Tenāha bhagavā—

“Udabindu yathāpi pokkhare,

Padume vāri yathā na limpati;

Evaṁ muni nopalimpati,

Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā”ti.

<b>Dhono na hi tena maññati,</b>

<b>Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;</b>

<b>Nāññena visuddhimicchati,</b>

<b>Na hi so rajjati no virajjati.</b>

<b>Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā</b>ti.

<b>Dhono</b>ti <b>dhonā</b> vuccati paññā.

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?

Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,

vacīduccaritaṁ …

manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,

rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca,

doso …

moho …

kodho …

upanāho …

makkho …

paḷāso …

issā …

macchariyaṁ …

māyā …

sāṭheyyaṁ …

thambho …

sārambho …

māno …

atimāno …

mado …

pamādo …

sabbe kilesā …

sabbe duccaritā …

sabbe darathā …

sabbe pariḷāhā …

sabbe santāpā …

sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.

Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.

Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca,

sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca,

sammāvācāya micchāvācā dhutā ca …

sammākammantena micchākammanto dhuto ca …

sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …

sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …

sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …

sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca …

sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutañca …

sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.

Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā …

sabbe duccaritā …

sabbe darathā …

sabbe pariḷāhā …

sabbe santāpā …

sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.

Arahā imehi dhonehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.

Tasmā arahā dhono.

So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—

dhono.

<b>Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā</b>ti.

Dhono diṭṭhaṁ na maññati, diṭṭhasmiṁ na maññati, diṭṭhato na maññati, diṭṭhā meti na maññati;

sutaṁ na maññati, sutasmiṁ na maññati, sutato na maññati, sutaṁ meti na maññati;

mutaṁ na maññati, mutasmiṁ na maññati, mutato na maññati, mutaṁ meti na maññati;

viññātaṁ na maññati, viññātasmiṁ na maññati, viññātato na maññati, viññātaṁ meti na maññati.

Vuttampi hetaṁ bhagavatā—

“asmīti, bhikkhave, maññitametaṁ, ayamahamasmīti maññitametaṁ, bhavissanti maññitametaṁ, na bhavissanti maññitametaṁ, rūpī bhavissanti maññitametaṁ, arūpī bhavissanti maññitametaṁ, saññī bhavissanti maññitametaṁ, asaññī bhavissanti maññitametaṁ, nevasaññīnāsaññī bhavissanti maññitametaṁ.

Maññitaṁ, bhikkhave, rogo, maññitaṁ gaṇḍo, maññitaṁ sallaṁ, maññitaṁ upaddavo.

Tasmātiha, bhikkhave, amaññamānena cetasā viharissāmāti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti—

dhono na hi tena maññati yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.

<b>Nāññena visuddhimicchatī</b>ti.

Dhono aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nābhijappatīti—

nāññena visuddhimicchati.

<b>Na hi so rajjati no virajjatī</b>ti.

Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekkhā virajjanti;

arahā neva rajjati no virajjati.

Viratto so khayā rāgassa vītarāgattā, khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā.

So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātijarāmaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—

na hi so rajjati no virajjati.

Tenāha bhagavā—

“Dhono na hi tena maññati,

Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;

Nāññena visuddhimicchati,

Na hi so rajjati no virajjatī”ti.

Jarāsuttaniddeso chaṭṭho.