巴利《小部》· 大义释

<b>Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā</b>ti.

<b>Puthujjanā</b>ti puthu kilese janentīti puthujjanā, puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā, puthu satthārānaṁ mukhullokikāti puthujjanā, puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā, puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā, puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā, puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā, puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā, puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā, puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—

puthujjanā.

<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.

<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikā.

<b>Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā</b>ti.

Puthujjanā yena taṁ rāgena vadeyyuṁ, yena dosena vadeyyuṁ, yena mohena vadeyyuṁ, yena mānena vadeyyuṁ, yāya diṭṭhiyā vadeyyuṁ, yena uddhaccena vadeyyuṁ, yāya vicikicchāya vadeyyuṁ, yehi anusayehi vadeyyuṁ, rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā te abhisaṅkhārā pahīnā;

abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā yena taṁ vadeyyuṁ—

nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.

So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena naṁ vadeyyuṁ katheyyuṁ bhaṇeyyuṁ dīpayeyyuṁ vohareyyunti—

yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā.

<b>Taṁ tassa apurakkhatan</b>ti.

<b>Tassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.

<b>Purekkhārā</b>ti dve purekkhārā—

taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…

ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…

ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.

Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho;

taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—

taṁ tassa apurakkhataṁ.

<b>Tasmā vādesu nejatī</b>ti.

<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā vādesu upavādesu nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya nejati na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—

tasmā vādesu nejati.

Tenāha bhagavā—

“Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā,

atho samaṇabrāhmaṇā;

Taṁ tassa apurakkhataṁ,

tasmā vādesu nejatī”ti.

<b>Vītagedho amaccharī,</b>

<b>na ussesu vadate muni;</b>

<b>Na samesu na omesu,</b>

<b>kappaṁ neti akappiyo.</b>

<b>Vītagedho amaccharī</b>ti.

<b>Gedho</b> vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati vītagedho.

So rūpe agiddho …pe…

diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosito, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho nicchāto …pe…

brahmabhūtena attanā viharatīti—

vītagedho.

<b>Amaccharī</b>ti <b>macchariyanti</b> pañca macchariyāni—

āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.

Yaṁ evarūpaṁ …pe…

gāho—

idaṁ vuccati macchariyaṁ.

Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati amaccharīti—

vītagedho amaccharī.

<b>Na ussesu vadate muni, na samesu na omesū</b>ti.

<b>Munī</b>ti.

<b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.

“Seyyohamasmī”ti vā, “sadisohamasmī”ti vā, “hīnohamasmī”ti vā na vadati na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—

na ussesu vadate muni, na samesu na omesu.

<b>Kappaṁ neti akappiyo</b>ti.

<b>Kappā</b>ti dve kappā—

taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…

ayaṁ taṇhākappo …pe…

ayaṁ diṭṭhikappo.

Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho;

taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—

kappaṁ neti.

<b>Akappiyo</b>ti.

<b>Kappā</b>ti dve kappā—

taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…

ayaṁ taṇhākappo …pe…

ayaṁ diṭṭhikappo.

Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho;

tassa taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—

kappaṁ neti akappiyo.

Tenāha bhagavā—

“Vītagedho amaccharī,

na ussesu vadate muni;

Na samesu na omesu,

kappaṁ neti akappiyo”ti.

<b>Yassa loke sakaṁ natthi,</b>

<b>asatā ca na socati;</b>

<b>Dhammesu ca na gacchati,</b>

<b>sa ve santoti vuccati.</b>

<b>Yassa loke sakaṁ natthī</b>ti.

<b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.

<b>Loke sakaṁ natthī</b>ti.

Tassa mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idanti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ, gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, natthi na santi …pe…

ñāṇagginā daḍḍhanti—

yassa loke sakaṁ natthi.

<b>Asatā ca na socatī</b>ti.

Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.

Cakkhu me vipariṇatanti na socati.

Sotaṁ me …

ghānaṁ me …

jivhā me …

kāyo me …

mano me …

rūpā me …

saddā me …

gandhā me …

rasā me …

phoṭṭhabbā me …

kulaṁ me …

gaṇo me …

āvāso me …

lābho me …

yaso me …

pasaṁsā me …

sukhaṁ me …

cīvaraṁ me …

piṇḍapāto me …

senāsanaṁ me …

gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me …

mātā me …

pitā me …

bhātā me …

bhaginī me …

putto me …

dhītā me …

mittā me …

amaccā me …

ñātakā me …

sālohitā me vipariṇatāti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.

Evampi, asatā ca na socati.

Atha vā asantāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati.

Cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati,