巴利《小部》· 大义释

<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—

taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…

idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…

idaṁ diṭṭhimamattaṁ.

<b>Māmako</b>ti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako.

So bhagavantaṁ mamāyati, bhagavā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā;

apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.

Na ca te imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.

Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā;

anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.

Te ca imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.

Kuhā thaddhā lapā siṅgī,

unnaḷā asamāhitā;

Na te dhamme virūhanti,

sammāsambuddhadesite.

Nikkuhā nillapā dhīrā,

atthaddhā susamāhitā;

Te ve dhamme virūhanti,

sammāsambuddhadesite”.

<b>Na mamattāya nametha māmako</b>ti.

Māmako taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamattāya na nameyya na onameyya, na tanninno assa na tappoṇo na tappabbhāro na tadadhimutto na tadadhipateyyoti—

na mamattāya nametha māmako.

Tenāha bhagavā—

“Maraṇenapi taṁ pahīyati,

Yaṁ puriso mamidanti maññati;

Etampi viditvāna paṇḍito,

Na mamattāya nametha māmako”ti.

<b>Supinena yathāpi saṅgataṁ,</b>

<b>Paṭibuddho puriso na passati;</b>

<b>Evampi piyāyitaṁ janaṁ,</b>

<b>Petaṁ kālaṅkataṁ na passati.</b>

<b>Supinena yathāpi saṅgatan</b>ti.

Saṅgataṁ samāgataṁ samāhitaṁ sannipatitanti—

supinena yathāpi saṅgataṁ.

<b>Paṭibuddho puriso na passatī</b>ti yathā puriso supinagato candaṁ passati, sūriyaṁ passati, mahāsamuddaṁ passati, sineruṁ pabbatarājānaṁ passati, hatthiṁ passati, assaṁ passati, rathaṁ passati, pattiṁ passati, senābyūhaṁ passati, ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati, vanarāmaṇeyyakaṁ … bhūmirāmaṇeyyakaṁ … pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati;

paṭibuddho na kiñci passatīti—

paṭibuddho puriso na passati.

<b>Evampi piyāyitaṁ janan</b>ti.

<b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ.

<b>Piyāyitaṁ janan</b>ti mamāyitaṁ janaṁ mātaraṁ vā pitaraṁ vā bhātaraṁ vā bhaginiṁ vā puttaṁ vā dhītaraṁ vā mittaṁ vā amaccaṁ vā ñātiṁ vā sālohitaṁ vāti—

evampi piyāyitaṁ janaṁ.

<b>Petaṁ kālaṅkataṁ na passatī</b>ti.

<b>Peto</b> vuccati mato.

Kālaṅkataṁ na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti—

petaṁ kālaṅkataṁ na passati.

Tenāha bhagavā—

“Supinena yathāpi saṅgataṁ,

Paṭibuddho puriso na passati;

Evampi piyāyitaṁ janaṁ,

Petaṁ kālaṅkataṁ na passatī”ti.

<b>Diṭṭhāpi sutāpi te janā,</b>

<b>Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati;</b>

<b>Nāmaṁyevāvasissati</b><b>,</b>

<b>Akkheyyaṁ petassa jantuno.</b>

<b>Diṭṭhāpi sutāpi te janā</b>ti.

<b>Diṭṭhā</b>ti ye cakkhuviññāṇābhisambhūtā.

<b>Sutā</b>ti ye sotaviññāṇābhisambhūtā.

<b>Te janā</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā cāti—

diṭṭhāpi sutāpi te janā.

<b>Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccatī</b>ti.

<b>Yesan</b>ti yesaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.

<b>Nāman</b>ti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.

<b>Pavuccatī</b>ti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—

yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati.

<b>Nāmaṁyevāvasissati akkheyyan</b>ti.

Rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati, nāmaṁyevāvasissati.

<b>Akkheyyan</b>ti.

Akkhātuṁ kathetuṁ bhaṇituṁ dīpayituṁ voharitunti—

nāmaṁ evāvasissati akkheyyaṁ.

<b>Petassa jantuno</b>ti.

<b>Petassā</b>ti matassa kālaṅkatassa.

<b>Jantuno</b>ti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti—

petassa jantuno.

Tenāha bhagavā—

“Diṭṭhāpi sutāpi te janā,

Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati;

Nāmaṁyevāvasissati,

Akkheyyaṁ petassa jantuno”ti.

<b>Sokapparidevamaccharaṁ,</b>

<b>Na pajahanti giddhā mamāyite;</b>

<b>Tasmā munayo pariggahaṁ,</b>

<b>Hitvā acariṁsu khemadassino.</b>

<b>Sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyite</b>ti.

<b>Soko</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antodāho antoparidāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.

<b>Paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…

diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.

<b>Macchariyan</b>ti pañca macchariyāni—

āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.

Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—

idaṁ vuccati macchariyaṁ.

Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho—

idaṁ vuccati macchariyaṁ.

Gedho vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—

taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…

idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…

idaṁ diṭṭhimamattaṁ.

Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti.

Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti.

Mamāyitaṁ vatthuṁ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti;

mamāyitasmiṁ vatthusmiṁ sokaṁ na jahanti, paridevaṁ na jahanti, macchariyaṁ na jahanti, gedhaṁ na jahanti na pajahanti na vinodenti na byantiṁ karonti na anabhāvaṁ gamentīti—

sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyite.

<b>Tasmā munayo pariggahaṁ, hitvā acariṁsu khemadassino</b>ti.

<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamānā mamattesūti—

tasmā.

<b>Munayo</b>ti <b>monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ.

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

Tena ñāṇena samannāgatā munayo monappattā.

Tīṇi moneyyāni—

kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ …pe…

saṅgajālamaticca so muni.

<b>Pariggaho</b>ti dve pariggahā—

taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…

ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…

ayaṁ diṭṭhipariggaho.

Munayo taṇhāpariggahaṁ pariccajitvā diṭṭhipariggahaṁ paṭinissajjitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā acariṁsu vihariṁsu iriyiṁsu vattiṁsu pāliṁsu yapiṁsu yāpiṁsu.

<b>Khemadassino</b>ti <b>khemaṁ</b> vuccati amataṁ nibbānaṁ.