巴利《小部》· 大义释

Mahāniddesa

Aṭṭhakavagga

10. Purābhedasuttaniddesa

Atha purābhedasuttaniddesaṁ vakkhati—

<b>Kathaṁdassī kathaṁsīlo,</b>

<b>upasantoti vuccati;</b>

<b>Taṁ me gotama pabrūhi,</b>

<b>pucchito uttamaṁ naraṁ.</b>

<b>Kathaṁdassī kathaṁsīlo, upasantoti vuccatī</b>ti.

<b>Kathaṁdassī</b>ti kīdisena dassanena samannāgato, kiṁsaṇṭhitena, kiṁpakārena, kiṁpaṭibhāgenāti—

kathaṁdassī.

<b>Kathaṁsīlo</b>ti kīdisena sīlena samannāgato, kiṁsaṇṭhitena, kiṁpakārena, kiṁpaṭibhāgenāti—

kathaṁdassī kathaṁsīlo.

<b>Upasantoti vuccatī</b>ti santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati.

Kathaṁdassīti adhipaññaṁ pucchati, kathaṁsīloti adhisīlaṁ pucchati, upasantoti adhicittaṁ pucchatīti—

kathaṁdassī kathaṁsīlo upasantoti vuccati.

<b>Taṁ me gotama pabrūhī</b>ti.

<b>Tan</b>ti yaṁ pucchāmi, yaṁ yācāmi, yaṁ ajjhesāmi, yaṁ pasādemi.

<b>Gotamā</b>ti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ gottena ālapati.

<b>Pabrūhī</b>ti brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—

taṁ me gotama pabrūhi.

<b>Pucchito uttamaṁ naran</b>ti.

<b>Pucchito</b>ti puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito.

<b>Uttamaṁ naran</b>ti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ naranti—

pucchito uttamaṁ naraṁ.

Tenāha so nimmito—

“Kathaṁdassī kathaṁsīlo,

upasantoti vuccati;

Taṁ me gotama pabrūhi,

pucchito uttamaṁ naran”ti.

<b>Vītataṇho purā bhedā,</b>

(iti bhagavā)

<b>Pubbamantamanissito;</b>

<b>Vemajjhe nupasaṅkheyyo,</b>

<b>Tassa natthi purakkhataṁ.</b>

<b>Vītataṇho purā bhedā</b>ti.

Purā kāyassa bhedā, purā attabhāvassa bhedā, purā kaḷevarassa nikkhepā, purā jīvitindriyassa upacchedā vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ.

Api ca bhaggarāgoti bhagavā,

bhaggadosoti bhagavā,

bhaggamohoti bhagavā,

bhaggamānoti bhagavā,

bhaggadiṭṭhīti bhagavā,

bhaggataṇhoti bhagavā,

bhaggakilesoti bhagavā,

bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,

bhavānaṁ antakaroti bhagavā,

bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā,

bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā dasannaṁ paññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā.

Bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ;

vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—

vītataṇho purābhedāti bhagavā.

<b>Pubbamantamanissito</b>ti pubbanto vuccati atīto addhā.

Atītaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā.

Evampi pubbamantamanissito.

Atha vā “evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,

“evaṁvedano ahosiṁ …

evaṁsañño ahosiṁ …

evaṁsaṅkhāro ahosiṁ …

evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.

Evampi pubbamantamanissito.

Atha vā “iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ—

iti rūpā”ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati;

na tadabhinandanto.

Evampi pubbamantamanissito.

“Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ—

iti saddā”ti, “iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ—

iti gandhā”ti, “iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ—

iti rasā”ti, “iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ—

iti phoṭṭhabbā”ti, “iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ—

iti dhammā”ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati;

na tadabhinandanto.

Evampi pubbamantamanissito.

Atha vā yāni tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni na tadassādeti, na taṁ nikāmeti, na ca tena vittiṁ āpajjati.

Evampi pubbamantamanissito.

<b>Vemajjhe nupasaṅkheyyo</b>ti.

<b>Vemajjhaṁ</b> vuccati paccuppanno addhā.

Paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā.

Taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā rattoti nupasaṅkheyyo, duṭṭhoti nupasaṅkheyyo, mūḷhoti nupasaṅkheyyo, vinibaddhoti nupasaṅkheyyo, parāmaṭṭhoti nupasaṅkheyyo, vikkhepagatoti nupasaṅkheyyo, aniṭṭhaṅgatoti nupasaṅkheyyo, thāmagatoti nupasaṅkheyyo;

te abhisaṅkhārā pahīnā;

abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā nupasaṅkheyyo, nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.

So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena saṅkhaṁ gaccheyyāti—

vemajjhe nupasaṅkheyyo.

<b>Tassa natthi purakkhatan</b>ti.

<b>Tassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.

<b>Purekkhārā</b>ti dve purekkhārā—

taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…

ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…

ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.

Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.

Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito carati.

Evampi tassa natthi purakkhataṁ.

Atha vā “evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,

“evaṁvedano siyaṁ …

evaṁsañño siyaṁ …

evaṁsaṅkhāro siyaṁ …

evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.

Evampi tassa natthi purakkhataṁ.

Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ—

iti rūpā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;

na tadabhinandanto.

Evampi tassa natthi purakkhataṁ.

“Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ—

iti saddā”ti, “iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ—

iti gandhā”ti, “iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ—

iti rasā”ti, “iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ—

iti phoṭṭhabbā”ti, “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ—

iti dhammā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;

na tadabhinandanto.

Evampi tassa natthi purakkhataṁ.

Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro”ti vā appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;

na tadabhinandanto.

Evampi tassa natthi purakkhataṁ.