巴利《小部》· 大义释

pamādena na saṁvase.

<b>Atimāne na tiṭṭheyyā</b>ti.

<b>Atimāno</b>ti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.

Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

ayaṁ vuccati atimāno.

<b>Atimāne na tiṭṭheyyā</b>ti.

Atimāne na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, atimānaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, atimānā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—

atimāne na tiṭṭheyya.

<b>Nibbānamanaso naro</b>ti.

Idhekacco dānaṁ dento sīlaṁ samādiyanto uposathakammaṁ karonto pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhapento pariveṇaṁ sammajjanto cetiyaṁ vandanto cetiye gandhamālaṁ āropento cetiyaṁ padakkhiṇaṁ karonto yaṁ kiñci tedhātukaṁ kusalābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharonto na gatihetu na upapattihetu na paṭisandhihetu na bhavahetu na saṁsārahetu na vaṭṭahetu, sabbaṁ taṁ visaṁyogādhippāyo nibbānaninno nibbānapoṇo nibbānapabbhāro abhisaṅkharotīti.

Evampi nibbānamanaso naro.

Atha vā sabbasaṅkhāradhātuyā cittaṁ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati—

“etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.

Evampi nibbānamanaso naro.

“Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu,

Dadanti dānāni punabbhavāya;

Kāmañca te upadhiparikkhayāya,

Dadanti dānaṁ apunabbhavāya.

Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu,

Bhāventi jhānāni punabbhavāya;

Kāmañca te upadhiparikkhayāya,

Bhāventi jhānaṁ apunabbhavāya.

Te nibbutiṁ āsisamānasā dadanti,

Tanninnacittā tadadhimuttā;

Najjo yathā sāgaramajjhupetā,

Bhavanti nibbānaparāyanā te”ti.

Nibbānamanaso naro.

Tenāha bhagavā—

“Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ,

pamādena na saṁvase;

Atimāne na tiṭṭheyya,

nibbānamanaso naro”ti.

<b>Mosavajje na niyyetha,</b>

<b>rūpe snehaṁ na kubbaye;</b>

<b>Mānañca parijāneyya,</b>

<b>sāhasā virato care.</b>

<b>Mosavajje na niyyethā</b>ti.

<b>Mosavajjaṁ</b> vuccati musāvādo.

Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—

“ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,

so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,

jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,

apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,

passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.

Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—

idaṁ vuccati mosavajjaṁ.

Api ca tīhākārehi …pe…

catūhākārehi …

pañcahākārehi …

chahākārehi …

sattahākārehi …

aṭṭhahākārehi …pe…

imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.

<b>Mosavajje na niyyethā</b>ti.

Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—

mosavajje na niyyetha.

<b>Rūpe snehaṁ na kubbaye</b>ti.

<b>Rūpan</b>ti cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.

<b>Rūpe snehaṁ na kubbaye</b>ti.

Rūpe snehaṁ na kareyya chandaṁ na kareyya pemaṁ na kareyya rāgaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—

rūpe snehaṁ na kubbaye.

<b>Mānañca parijāneyyā</b>ti.

<b>Māno</b>ti ekavidhena māno—

yā cittassa unnati.

Duvidhena māno—

attukkaṁsanamāno ,

paravambhanamāno.

Tividhena māno—

“seyyohamasmī”ti māno ,

“sadisohamasmī”ti māno ,

“hīnohamasmī”ti māno.

Catuvidhena māno—

lābhena mānaṁ janeti ,

yasena mānaṁ janeti ,

pasaṁsāya mānaṁ janeti ,

sukhena mānaṁ janeti.

Pañcavidhena māno—

“lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti,

“lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …pe…

gandhānaṁ …

rasānaṁ …

phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti.

Chabbidhena māno—

cakkhusampadāya mānaṁ janeti ,

sotasampadāya …pe…

ghānasampadāya …

jivhāsampadāya …

kāyasampadāya …

manosampadāya mānaṁ janeti.

Sattavidhena māno—

atimāno ,

mānātimāno ,

omāno ,

sadisamāno ,

adhimāno ,

asmimāno ,

micchāmāno.

Aṭṭhavidhena māno—

lābhena mānaṁ janeti ,

alābhena omānaṁ janeti ,

yasena mānaṁ janeti ,

ayasena omānaṁ janeti ,

pasaṁsāya mānaṁ janeti ,

nindāya omānaṁ janeti ,

sukhena mānaṁ janeti ,

dukkhena omānaṁ janeti.

Navavidhena māno—

seyyassa “seyyohamasmī”ti māno ,

seyyassa “sadisohamasmī”ti māno ,

seyyassa “hīnohamasmī”ti māno ,

sadisassa “seyyohamasmī”ti māno ,

sadisassa “sadisohamasmī”ti māno ,

sadisassa “hīnohamasmī”ti māno ,

hīnassa “seyyohamasmī”ti māno ,

hīnassa “sadisohamasmī”ti māno ,

hīnassa “hīnohamasmī”ti māno.

Dasavidhena māno—

idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.

Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

ayaṁ vuccati māno.