巴利《小部》· 大义释

saṅkappehi pareto so kapaṇo viya jhāyati.

<b>Sutvā paresaṁ nigghosaṁ, maṅku hoti tathāvidho</b>ti.

<b>Paresan</b>ti upajjhāyā vā ācariyā vā samānupajjhāyakā vā samānācariyakā vā mittā vā sandiṭṭhā vā sambhattā vā sahāyā vā codenti—

“tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṁ, yaṁ tvaṁ evarūpaṁ uḷāraṁ satthāraṁ labhitvā evaṁ svākkhāte dhammavinaye pabbajitvā evarūpaṁ ariyagaṇaṁ labhitvā hīnassa methunadhammassa kāraṇā buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattosi.

Saddhāpi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, hirīpi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, ottappampi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, vīriyampi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, satipi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, paññāpi nāma te nāhosi kusalesu dhammesū”ti.

Tesaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhiṁ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvā maṅku hoti, pīḷito ghaṭṭito byādhito domanassito hoti.

<b>Tathāvidho</b>ti tathāvidho tādiso tassaṇṭhito tappakāro tappaṭibhāgo.

Yo so vibbhantakoti—

sutvā paresaṁ nigghosaṁ maṅku hoti tathāvidho.

Tenāha bhagavā—

“Saṅkappehi pareto so,

kapaṇo viya jhāyati;

Sutvā paresaṁ nigghosaṁ,

maṅku hoti tathāvidho”ti.

<b>Atha satthāni kurute,</b>

<b>paravādehi codito;</b>

<b>Esa khvassa mahāgedho,</b>

<b>mosavajjaṁ pagāhati.</b>

<b>Atha satthāni kurute, paravādehi codito</b>ti.

<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—

athāti.

<b>Satthānī</b>ti tīṇi satthāni—

kāyasatthaṁ, vacīsatthaṁ, manosatthaṁ.

Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyasatthaṁ, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīsatthaṁ, tividhaṁ manoduccaritaṁ manosatthaṁ.

<b>Paravādehi codito</b>ti.

Upajjhāyehi vā ācariyehi vā samānupajjhāyakehi vā samānācariyakehi vā mittehi vā sandiṭṭhehi vā sambhattehi vā sahāyehi vā codito sampajānamusā bhāsati.

“Abhirato ahaṁ, bhante, ahosiṁ pabbajjāya.

Mātā me posetabbā, tenamhi vibbhanto”ti bhaṇati.

“Pitā me posetabbo, tenamhi vibbhanto”ti bhaṇati.

“Bhātā me posetabbo …

bhaginī me posetabbā …

putto me posetabbo …

dhītā me posetabbā …

mittā me posetabbā …

amaccā me posetabbā …

ñātakā me posetabbā …

sālohitā me posetabbā, tenamhi vibbhanto”ti bhaṇati.

Vacīsatthaṁ karoti saṅkaroti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—

atha satthāni kurute, paravādehi codito.

<b>Esa khvassa mahāgedho</b>ti.

Eso tassa mahāgedho mahāvanaṁ mahāgahanaṁ mahākantāro mahāvisamo mahākuṭilo mahāpaṅko mahāpalipo mahāpalibodho mahābandhanaṁ, yadidaṁ sampajānamusāvādoti—

esa khvassa mahāgedho.

<b>Mosavajjaṁ pagāhatī</b>ti.

Mosavajjaṁ vuccati musāvādo.

Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—

“ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,

so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,

jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,

apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,

passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.

Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsati—

idaṁ vuccati mosavajjaṁ.

Api ca tīhākārehi musāvādo hoti.

Pubbevassa hoti—

“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—

“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—

“musā mayā bhaṇitan”ti.

Imehi tīhākārehi musāvādo hoti.

Api ca catūhākārehi musāvādo hoti.

Pubbevassa hoti—

“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—

“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—

“musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ.

Imehi catūhākārehi musāvādo hoti.

Api ca pañcahākārehi …

chahākārehi …

sattahākārehi …

aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.

Pubbevassa hoti—

“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—

“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—

“musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya saññaṁ, vinidhāya bhāvaṁ.

Imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.

<b>Mosavajjaṁ pagāhatī</b>ti.

Mosavajjaṁ pagāhati ogāhati ajjhogāhati pavisatīti—

mosavajjaṁ pagāhati.

Tenāha bhagavā—

“Atha satthāni kurute,

paravādehi codito;

Esa khvassa mahāgedho,

mosavajjaṁ pagāhatī”ti.

<b>Paṇḍitoti samaññāto,</b>

<b>ekacariyaṁ adhiṭṭhito;</b>

<b>Sa cāpi methune yutto,</b>

<b>mandova parikissati.</b>

<b>Paṇḍitoti samaññāto</b>ti.

Idhekacco pubbe samaṇabhāve kitti vaṇṇagato hoti—

“paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā …pe…

nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī”ti vā.

Evaṁ ñāto hoti paññāto samaññāto hotīti—

paṇḍitoti samaññāto.

<b>Ekaccariyaṁ adhiṭṭhito</b>ti.

Dvīhi kāraṇehi ekaccariyaṁ adhiṭṭhito—

pabbajjāsaṅkhātena vā gaṇāvavassaggaṭṭhena vā.

Kathaṁ pabbajjāsaṅkhātena ekacariyaṁ adhiṭṭhito?

Sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā …pe…

evaṁ pabbajjāsaṅkhātena ekaccariyaṁ adhiṭṭhito.

Kathaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena ekacariyaṁ adhiṭṭhito?

So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni …pe…

evaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena ekacariyaṁ adhiṭṭhitoti—

ekacariyaṁ adhiṭṭhito.

<b>Sa cāpi methune yutto</b>ti.

<b>Methunadhammo</b> nāma yo so asaddhammo gāmadhammo …pe…

taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.

<b>Sa cāpi methune yutto</b>ti.

So aparena samayena buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā methunadhamme yutto payutto āyutto samāyuttoti—

sa cāpi methune yutto.

<b>Mandova parikissatī</b>ti.

Kapaṇo viya mando viya momūho viya kissati parikissati parikilissati.

Pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.

Evampi kissati parikissati parikilissati.

Tamenaṁ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti—

kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, addhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti, pādampi chindanti, hatthapādampi chindanti, kaṇṇampi chindanti, nāsampi chindanti, kaṇṇanāsampi chindanti, bilaṅgathālikampi karonti, saṅkhamuṇḍikampi karonti, rāhumukhampi karonti, jotimālikampi karonti, hatthapajjotikampi karonti, erakavattikampi karonti, cīrakavāsikampi karonti, eṇeyyakampi karonti, baḷisamaṁsikampi karonti, kahāpaṇikampi karonti, khārāpatacchikampi karonti, palighaparivattikampi karonti, palālapīṭhakampi karonti, tattenapi telena osiñcanti, sunakhehipi khādāpenti, jīvantampi sūle uttāsenti, asināpi sīsaṁ chindanti.

Evampi kissati parikissati parikilissati.

Atha vā kāmataṇhāya abhibhūto pariyādinnacitto bhoge pariyesanto nāvāya mahāsamuddaṁ pakkhandati, sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi pīḷiyamāno khuppipāsāya miyyamāno tigumbaṁ gacchati, takkolaṁ gacchati, takkasīlaṁ gacchati, kālamukhaṁ gacchati, purapūraṁ gacchati, vesuṅgaṁ gacchati, verāpathaṁ gacchati, javaṁ gacchati, tāmaliṁ gacchati, vaṅgaṁ gacchati, eḷabandhanaṁ gacchati, suvaṇṇakūṭaṁ gacchati, suvaṇṇabhūmiṁ gacchati, tambapāṇiṁ gacchati, suppārakaṁ gacchati, bhārukacchaṁ gacchati, suraṭṭhaṁ gacchati, bhaṅgalokaṁ gacchati, bhaṅgaṇaṁ gacchati, paramabhaṅgaṇaṁ gacchati, yonaṁ gacchati, paramayonaṁ gacchati, vinakaṁ gacchati, mūlapadaṁ gacchati, marukantāraṁ gacchati, jaṇṇupathaṁ gacchati, ajapathaṁ gacchati, meṇḍapathaṁ gacchati, saṅkupathaṁ gacchati, chattapathaṁ gacchati, vaṁsapathaṁ gacchati, sakuṇapathaṁ gacchati, mūsikapathaṁ gacchati, daripathaṁ gacchati, vettācāraṁ gacchati.

Evampi kissati parikissati parikilissati.

Gavesanto na vindati, alābhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.

Evampi kissati parikissati parikilissati.

Gavesanto vindati, laddhāpi ārakkhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti—

“kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi daheyya, na udakaṁ vaheyya, na apiyā dāyādā hareyyun”ti.