巴利《小部》· 大义释

vihārā nikkhamissāmi,

aḍḍhayogā nikkhamissāmi,

pāsādā nikkhamissāmi,

hammiyā nikkhamissāmi,

guhāya nikkhamissāmi,

leṇā nikkhamissāmi,

kuṭiyā nikkhamissāmi,

kūṭāgārā nikkhamissāmi,

aṭṭā nikkhamissāmi,

māḷā nikkhamissāmi,

uddaṇḍā nikkhamissāmi,

upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi,

maṇḍapā nikkhamissāmi,

rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

“Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

“Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ,

sāyanhasamayaṁ,

purebhattaṁ,

pacchābhattaṁ,

purimaṁ yāmaṁ,

majjhimaṁ yāmaṁ,

pacchimaṁ yāmaṁ,

kāḷe,

juṇhe,

vasse,

hemante,

gimhe,

purime vayokhandhe,

majjhime vayokhandhe,

pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

<b>Jantū</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujoti—

yo attano sīlavatāni jantu.

<b>Anānupuṭṭhova paresa pāvā</b>ti.

<b>Paresan</b>ti paresaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.

<b>Anānupuṭṭho</b>ti apuṭṭho apucchito ayācito anajjhesito apasādito.

<b>Pāvā</b>ti attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā pāvadati.

Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā

jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,

uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,

lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā,

suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,

paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—

anānupuṭṭhova paresaṁ pāva.

<b>Anariyadhammaṁ kusalā tamāhū</b>ti.

<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evamāhaṁsu—

“anariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo ariyānaṁ;

bālānaṁ eso dhammo, neso dhammo paṇḍitānaṁ;

asappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo sappurisānan”ti.

Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

anariyadhammaṁ kusalā tamāhu.

<b>Yo ātumānaṁ sayameva pāvā</b>ti.

<b>Ātumā</b> vuccati attā.

<b>Sayameva pāvā</b>ti sayameva attānaṁ pāvadati—

ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,

jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,

uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,

lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,

paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—

yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.

Tenāha bhagavā—

“Yo attano sīlavatāni jantu,

Anānupuṭṭhova paresa pāva;

Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,

Yo ātumānaṁ sayameva pāvā”ti.

<b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,</b>

<b>Itihanti sīlesu akatthamāno;</b>

<b>Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,</b>

<b>Yassussadā natthi kuhiñci loke.</b>

<b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto</b>ti.

<b>Santo</b>ti rāgassa samitattā santo,

dosassa samitattā santo,

mohassa samitattā santo,

kodhassa …

upanāhassa …

makkhassa …

paḷāsassa …

issāya …

macchariyassa …

māyāya …

sāṭheyyassa …

thambhassa …

sārambhassa …

mānassa …

atimānassa …

madassa …

pamādassa …

sabbakilesānaṁ …

sabbaduccaritānaṁ …

sabbadarathānaṁ …

sabbapariḷāhānaṁ …

sabbasantāpānaṁ …

sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—

santo.

<b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu—

sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.

Bhinnāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

“Pajjena katena attanā,

(sabhiyāti bhagavā)

Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;

Vibhavañca bhavañca vippahāya,

Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhū”ti.

<b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto</b>ti rāgassa nibbāpitattā abhinibbutatto, dosassa nibbāpitattā abhinibbutatto, mohassa nibbāpitattā abhinibbutatto, kodhassa …

upanāhassa …

makkhassa …

paḷāsassa …

issāya …

macchariyassa …

māyāya …

sāṭheyyassa …

thambhassa …

sārambhassa …

mānassa …

atimānassa …

madassa …