巴利《小部》· 大义释

Mahāniddesa

Aṭṭhakavagga

12. Cūḷabyūhasuttaniddesa

Atha cūḷabyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—

<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā,</b>

<b>Viggayha nānā kusalā vadanti;</b>

<b>Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ,</b>

<b>Idaṁ paṭikkosamakevalī so.</b>

<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā</b>ti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;

te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.

Yathā agārikā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;

evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā, te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasantīti—

sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā.

<b>Viggayha nānā kusalā vadantī</b>ti.

<b>Viggayhā</b>ti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti, na ekaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.

<b>Kusalā</b>ti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—

viggayha nānā kusalā vadanti.

<b>Yo evaṁ jānāti sa vedi dhamman</b>ti.

Yo imaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ jānāti so dhammaṁ vedi aññāsi apassi paṭivijjhīti—

yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ.

<b>Idaṁ paṭikkosamakevalī so</b>ti.

Yo imaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ paṭikkosati, akevalī so asamatto so aparipuṇṇo so hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—

idaṁ paṭikkosamakevalī so.

Tenāha so nimmito—

“Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā,

Viggayha nānā kusalā vadanti;

Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ,

Idaṁ paṭikkosamakevalī so”ti.

<b>Evampi viggayha vivādayanti,</b>

<b>Bālo paro akkusaloti cāhu;</b>

<b>Sacco nu vādo katamo imesaṁ,</b>

<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā.</b>

<b>Evampi viggayha vivādayantī</b>ti.

Evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—

“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…

nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—

evampi viggayha vivādayanti.

<b>Bālo paro akkusaloti cāhū</b>ti.

Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

bālo paro akkusaloti cāhu.

<b>Sacco nu vādo katamo imesan</b>ti.

Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—

sacco nu vādo katamo imesaṁ.

<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā</b>ti.

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—

sabbeva hīme kusalāvadānā.

Tenāha so nimmito—

“Evampi viggayha vivādayanti,

Bālo paro akkusaloti cāhu;

Sacco nu vādo katamo imesaṁ,

Sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.

<b>Parassa ce dhammamanānujānaṁ,</b>

<b>Bālomako hoti nihīnapañño;</b>

<b>Sabbeva bālā sunihīnapaññā,</b>

<b>Sabbevime diṭṭhiparibbasānā.</b>

<b>Parassa ce dhammamanānujānan</b>ti.

Parassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ anānujānanto anānupassanto anānumananto anānumaññanto anānumodantoti—

parassa ce dhammamanānujānaṁ.

<b>Bālomako hoti nihīnapañño</b>ti.

Paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto, hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti—

bālomako hoti nihīnapañño.

<b>Sabbeva bālā sunihīnapaññā</b>ti.

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā bālā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā, sabbeva hīnapaññā nihīnapaññā omakapaññā lāmakapaññā chatukkapaññā parittapaññāti—

sabbeva bālā sunihīnapaññā.

<b>Sabbevime diṭṭhiparibbasānā</b>ti.

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;

te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.

Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;

evamevaṁ sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā …pe…

parivasantīti—

sabbevime diṭṭhiparibbasānā.

Tenāha bhagavā—

“Parassa ce dhammamanānujānaṁ,

Bālomako hoti nihīnapañño;

Sabbeva bālā sunihīnapaññā,

Sabbevime diṭṭhiparibbasānā”ti.

<b>Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,</b>

<b>Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā;</b>

<b>Na tesaṁ koci parihīnapañño,</b>

<b>Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.</b>

<b>Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā</b>ti.

Sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā anavīvadātā avodātā apariyodātā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—

sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā.

<b>Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā</b>ti.

Suddhapaññā visuddhapaññā parisuddhapaññā vodātapaññā pariyodātapaññā.

Atha vā suddhadassanā visuddhadassanā parisuddhadassanā vodātadassanā pariyodātadassanāti—

saṁsuddhapaññā.

<b>Kusalā</b>ti kusalā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti—

saṁsuddhapaññā kusalā.

<b>Mutīmā</b>ti mutimā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti—

saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā.

<b>Tesaṁ na koci parihīnapañño</b>ti.

Tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ na koci hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño atthi.

Sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti—

tesaṁ na koci parihīnapañño.

<b>Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā</b>ti.

Tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti—

diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.

Tenāha bhagavā—

“Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,

Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā;

Tesaṁ na koci parihīnapañño,

Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā”ti.

<b>Na vāhametaṁ tathiyanti brūmi,</b>

<b>Yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ;</b>

<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ,</b>

<b>Tasmā hi bāloti paraṁ dahanti.</b>

<b>Na vāhametaṁ tathiyanti brūmī</b>ti.

<b>Nā</b>ti paṭikkhepo.

<b>Etan</b>ti “dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni nāhaṁ etaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

na vāhametaṁ tathiyanti brūmi.

<b>Yamāhu bālā mithu aññamaññan</b>ti.

<b>Mithū</b>ti dve janā, dve kalahakārakā, dve bhaṇḍanakārakā, dve bhassakārakā, dve vivādakārakā, dve adhikaraṇakārakā, dve vādino, dve sallapakā;

te aññamaññaṁ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ.

<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccan</b>ti.

“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—

sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ.

“Asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti …pe…