巴利《小部》· 大义释

“ime dhammā pariññeyyā”ti …

“ime dhammā pahātabbā”ti …

“ime dhammā bhāvetabbā”ti …

“ime dhammā sacchikātabbā”ti …

channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca …

pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …

catunnaṁ mahābhūtānaṁ …

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no anabhiññāya.

Sanidānāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no anidānaṁ.

Sappāṭihāriyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no appāṭihāriyaṁ.

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, abhiññāya dhammaṁ desayato, no anabhiññāya, sanidānaṁ dhammaṁ desayato, no anidānaṁ, sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desayato, no appāṭihāriyaṁ, karaṇīyo ovādo, karaṇīyā anusāsanī.

Alañca pana, bhikkhave, vo tuṭṭhiyā alaṁ pāmojjāya alaṁ somanassāya sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅghoti …pe….

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne dasasahassī lokadhātu akampitthā”ti—

ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.

Tenāha bhagavā—

“Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca,

Etepi dhammā dvayameva sante;

Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe,

Ñatvā pavuttā samaṇena dhammā”ti.

<b>Sātaṁ asātañca kutonidānā,</b>

<b>Kismiṁ asante na bhavanti hete;</b>

<b>Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,</b>

<b>Etaṁ me pabrūhi yatonidānaṁ.</b>

<b>Sātaṁ asātañca kutonidānā</b>ti.

Sātā asātā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti sātāsātānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…

samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—

sātaṁ asātañca kutonidānā.

<b>Kismiṁ asante na bhavanti hete</b>ti.

Kismiṁ asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti na abhinibbattantīti—

kismiṁ asante na bhavanti hete.

<b>Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthan</b>ti.

Katamo sātāsātānaṁ bhavo?

Yo sātāsātānaṁ bhavo pabhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—

ayaṁ sātāsātānaṁ bhavo.

Katamo sātāsātānaṁ vibhavo?

Yo sātāsātānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—

ayaṁ sātāsātānaṁ vibhavo.

<b>Yametamatthan</b>ti yaṁ paramatthanti—

vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ.

<b>Etaṁ me pabrūhi yatonidānan</b>ti.

<b>Etan</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi.

<b>Pabrūhī</b>ti brūhi vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—

etaṁ me pabrūhi.

<b>Yatonidānan</b>ti yaṁnidānaṁ yaṁsamudayaṁ yaṁjātikaṁ yaṁpabhavanti—

etaṁ me pabrūhi yatonidānaṁ.

Tenāha so nimmito—

“Sātaṁ asātañca kutonidānā,

Kismiṁ asante na bhavanti hete;

Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,

Etaṁ me pabrūhi yatonidānan”ti.

<b>Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ,</b>

<b>Phasse asante na bhavanti hete;</b>

<b>Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,</b>

<b>Etaṁ te pabrūmi itonidānaṁ.</b>

<b>Phassanidānaṁ sātaṁ asātan</b>ti.

Sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā.

Yā tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati.

Dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā.

Yā tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati.

Adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.

Yā tasseva adukkhamasukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, vūpasammati.

<b>Phassanidānaṁ sātaṁ asātan</b>ti.

Sātāsātā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassappabhavāti—

phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ.

<b>Phasse asante na bhavanti hete</b>ti.

Phasse asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti nābhinibbattanti na pātubhavantīti—

phasse asante na bhavanti hete.

<b>Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthan</b>ti.

Bhavadiṭṭhipi phassanidānā, vibhavadiṭṭhipi phassanidānā.

<b>Yametamatthan</b>ti yaṁ paramatthanti—

vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ.

<b>Etaṁ te pabrūmi itonidānan</b>ti.

<b>Etan</b>ti yaṁ pucchasi yaṁ yācasi yaṁ ajjhesasi yaṁ pasādesi.

<b>Pabrūmī</b>ti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

etaṁ te pabrūmi.

<b>Itonidānan</b>ti ito phassanidānaṁ phassasamudayaṁ phassajātikaṁ phassappabhavanti—

etaṁ te pabrūmi itonidānaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ,

Phasse asante na bhavanti hete;

Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,

Etaṁ te pabrūmi itonidānan”ti.

<b>Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno,</b>

<b>Pariggahā cāpi kutopahūtā;</b>

<b>Kismiṁ asante na mamattamatthi,</b>

<b>Kismiṁ vibhūte na phusanti phassā.</b>

<b>Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno</b>ti.

Phasso kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavoti phassassa mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati …pe…

samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—

phasso nu lokasmiṁ kutonidāno.

<b>Pariggahā cāpi kutopahūtā</b>ti pariggahā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti pariggahānaṁ mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati …pe…

samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—

pariggahā cāpi kutopahūtā.

<b>Kismiṁ asante na mamattamatthī</b>ti.

Kismiṁ asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—

kismiṁ asante na mamattamatthi.

<b>Kismiṁ vibhūte na phusanti phassā</b>ti.

Kismiṁ vibhūte vibhavite atikkante samatikkante vītivatte phassā na phusantīti—

kismiṁ vibhūte na phusanti phassā.

Tenāha so nimmito—

“Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno,

Pariggahā cāpi kutopahūtā;

Kismiṁ asante na mamattamatthi,

Kismiṁ vibhūte na phusanti phassā”ti.

<b>Nāmañca rūpañca paṭicca phasso,</b>

<b>Icchānidānāni pariggahāni;</b>

<b>Icchāyasantyā na mamattamatthi,</b>

<b>Rūpe vibhūte na phusanti phassā.</b>

<b>Nāmañca rūpañca paṭicca phasso</b>ti.

Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.

Cakkhu ca rūpā ca rūpasmiṁ cakkhusamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.

Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.

Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.

Sotañca saddā ca rūpasmiṁ sotasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.

Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.

Ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.

Ghānañca gandhā ca rūpasmiṁ ghānasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.

Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.