巴利《小部》· 大义释

Mahāniddesa

Aṭṭhakavagga

4. Suddhaṭṭhakasuttaniddesa

Atha suddhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—

<b>Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,</b>

<b>Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;</b>

<b>Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,</b>

<b>Suddhānupassīti pacceti ñāṇaṁ.</b>

<b>Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogan</b>ti.

<b>Passāmi suddhan</b>ti passāmi suddhaṁ, dakkhāmi suddhaṁ, olokemi suddhaṁ, nijjhāyāmi suddhaṁ, upaparikkhāmi suddhaṁ.

<b>Paramaṁ arogan</b>ti paramaṁ ārogyappattaṁ tāṇappattaṁ leṇappattaṁ saraṇappattaṁ abhayappattaṁ accutappattaṁ amatappattaṁ nibbānappattanti—

passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ.

<b>Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hotī</b>ti.

Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—

diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti.

<b>Evābhijānaṁ paramanti ñatvā</b>ti.

Evaṁ abhijānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.

“Idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—

evābhijānaṁ paramanti ñatvā.

<b>Suddhānupassīti pacceti ñāṇan</b>ti.

Yo suddhaṁ passati, so suddhānupassī, <b>pacceti ñāṇan</b>ti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ñāṇanti pacceti, maggoti pacceti, pathoti pacceti, niyyānanti paccetīti—

suddhānupassī pacceti ñāṇaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,

Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;

Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,

Suddhānupassīti pacceti ñāṇan”ti.

<b>Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,</b>

<b>Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;</b>

<b>Aññena so sujjhati sopadhīko,</b>

<b>Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.</b>

<b>Diṭṭhena ce suddhi narassa hotī</b>ti.

Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—

diṭṭhena ce suddhi narassa hoti.

<b>Ñāṇena vā so pajahāti dukkhan</b>ti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce naro jātidukkhaṁ pajahati, jarādukkhaṁ pajahati, byādhidukkhaṁ pajahati, maraṇadukkhaṁ pajahati, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pajahatīti—

ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ.

<b>Aññena so sujjhati sopadhīko</b>ti.

Aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccati.

<b>Sopadhīko</b>ti sarāgo sadoso samoho samāno sataṇho sadiṭṭhi sakileso saupādānoti—

aññena so sujjhati sopadhīko.

<b>Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānan</b>ti.

Sāva diṭṭhi taṁ puggalaṁ pāvadati—

iti vāyaṁ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano.

<b>Tathā vadānan</b>ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.

“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.

“Asassato loko …

antavā loko …

anantavā loko …

taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …

aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …

hoti tathāgato paraṁ maraṇā …

na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …

hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …

neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantanti—

diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,

Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;

Aññena so sujjhati sopadhīko,

Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānan”ti.

<b>Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,</b>

<b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;</b>

<b>Puññe ca pāpe ca anūpalitto,</b>

<b>Attañjaho nayidha pakubbamāno.</b>

<b>Na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vā</b>ti.

<b>Nā</b>ti paṭikkhepo.

<b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—

sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.

Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

Bāhitvā sabbapāpakāni,

(sabhiyāti bhagavā)

Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;

Saṁsāramaticca kevalī so,

Asito tādi pavuccate sa brahmā.

<b>Na brāhmaṇo aññato suddhimāhā</b>ti.

Brāhmaṇo aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ, nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—

na brāhmaṇo aññato suddhimāha.

<b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā</b>ti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.

Te ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.

Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti?

Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni rūpāni passanti—

cāṭakasakuṇaṁ passanti, phussaveḷuvalaṭṭhiṁ passanti, gabbhinitthiṁ passanti, kumārakaṁ khandhe āropetvā gacchantaṁ passanti, puṇṇaghaṭaṁ passanti, rohitamacchaṁ passanti, ājaññaṁ passanti, ājaññarathaṁ passanti, usabhaṁ passanti, gokapilaṁ passanti.

Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti.

Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?

Palālapuñjaṁ passanti, takkaghaṭaṁ passanti, rittaghaṭaṁ passanti, naṭaṁ passanti, naggasamaṇakaṁ passanti, kharaṁ passanti, kharayānaṁ passanti, ekayuttayānaṁ passanti, kāṇaṁ passanti, kuṇiṁ passanti, khañjaṁ passanti, pakkhahataṁ passanti, jiṇṇakaṁ passanti, byādhikaṁ passanti, mataṁ passanti.

Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.

Ime te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.

Te diṭṭhena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.

Te ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.

Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti?

Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni saddāni suṇanti—

vaḍḍhāti vā vaḍḍhamānāti vā puṇṇāti vā phussāti vā asokāti vā sumanāti vā sunakkhattāti vā sumaṅgalāti vā sirīti vā sirīvaḍḍhāti vā.

Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti.

Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?

Kāṇoti vā kuṇīti vā khañjoti vā pakkhahatoti vā jiṇṇakoti vā byādhikoti vā matoti vā chindanti vā bhindanti vā daḍḍhanti vā naṭṭhanti vā natthīti vā.

Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.

Ime te samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.

Te sutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā.

Te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—

“catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ.

Katamehi catūhi?

Idha, gahapati, na kāyena pāpakaṁ kammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappati, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.

Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ”.

Evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā, te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.

Te hatthivatikā vā honti, assavatikā vā honti, govatikā vā honti, kukkuravatikā vā honti, kākavatikā vā honti, vāsudevavatikā vā honti, baladevavatikā vā honti, puṇṇabhaddavatikā vā honti, maṇibhaddavatikā vā honti, aggivatikā vā honti, nāgavatikā vā honti, supaṇṇavatikā vā honti, yakkhavatikā vā honti, asuravatikā vā honti, gandhabbavatikā vā honti, mahārājavatikā vā honti, candavatikā vā honti, sūriyavatikā vā honti, indavatikā vā honti, brahmavatikā vā honti, devavatikā vā honti, disāvatikā vā honti.

Ime te samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.

Te vatena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.

Te kālato uṭṭhahitvā pathaviṁ āmasanti, haritaṁ āmasanti, gomayaṁ āmasanti, kacchapaṁ āmasanti, phālaṁ akkamanti, tilavāhaṁ āmasanti, phussatilaṁ khādanti, phussatelaṁ makkhenti, phussadantakaṭṭhaṁ khādanti, phussamattikāya nhāyanti, phussasāṭakaṁ nivāsenti, phussaveṭhanaṁ veṭhenti.

Ime te samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.

Te mutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

Na brāhmaṇo aññato suddhimāha.

<b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā</b>ti.

Brāhmaṇo diṭṭhasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sīlasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, vatasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, mutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—

na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vā.