巴利《小部》· 大义释

Avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.

<b>Patthayamānassa hi jappitāni,</b>

<b>Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;</b>

<b>Cutūpapāto idha yassa natthi,</b>

<b>Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.</b>

<b>Patthayamānassa hi jappitānī</b>ti.

<b>Patthanā</b> vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

<b>Patthayamānassā</b>ti patthayamānassa icchamānassa sādiyamānassa pihayamānassa abhijappamānassāti—

patthayamānassa hi.

<b>Jappitānī</b>ti.

<b>Jappanā</b> vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—

patthayamānassa hi jappitāni.

<b>Pavedhitaṁ vāpi pakappitesū</b>ti.

<b>Pakappanā</b>ti dve pakappanā—

taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…

ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…

ayaṁ diṭṭhipakappanā.

<b>Pavedhitaṁ vāpi pakappitesū</b>ti.

Pakappitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi vedhenti, acchijjantepi vedhenti, acchinnepi vedhenti;

pakappitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi vedhenti, vipariṇamantepi vedhenti, vipariṇatepi vedhenti pavedhenti sampavedhentīti—

pavedhitaṁ vāpi pakappitesu.

<b>Cutūpapāto idha yassa natthī</b>ti.

<b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.

Yassa gamanaṁ āgamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarāmaraṇañca natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—

cutūpapāto idha yassa natthi.

<b>Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe</b>ti.

So kena rāgena vedheyya, kena dosena vedheyya, kena mohena vedheyya, kena mānena vedheyya, kāya diṭṭhiyā vedheyya, kena uddhaccena vedheyya, kāya vicikicchāya vedheyya, kehi anusayehi vedheyya—

rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.

Te abhisaṅkhārā pahīnā;

abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā kena vedheyya—

nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena vedheyya pavedheyya sampavedheyyāti—

sa kena vedheyya.

<b>Kuhiṁva jappe</b>ti kuhiṁ vā jappeyya kimhi jappeyya, kattha jappeyya pajappeyya abhijappeyyāti—

sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.

Tenāha bhagavā—

“Patthayamānassa hi jappitāni,

Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;

Cutūpapāto idha yassa natthi,

Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe”ti.

<b>Yamāhu dhammaṁ paramanti eke,</b>

<b>Tameva hīnanti panāhu aññe;</b>

<b>Sacco nu vādo katamo imesaṁ,</b>

<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā.</b>

<b>Yamāhu dhammaṁ paramanti eke</b>ti.

Yaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

yamāhu dhammaṁ paramanti eke.

<b>Tameva hīnanti panāhu aññe</b>ti tameva dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

tameva hīnanti panāhu aññe.

<b>Sacco nu vādo katamo imesan</b>ti.

Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—

sacco nu vādo katamo imesaṁ.

<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā</b>ti.

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—

sabbeva hīme kusalāvadānā.

Tenāha so nimmito—

“Yamāhu dhammaṁ paramanti eke,

Tameva hīnanti panāhu aññe;

Sacco nu vādo katamo imesaṁ,

Sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.

<b>Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu,</b>

<b>Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu;</b>

<b>Evampi viggayha vivādayanti,</b>

<b>Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.</b>

<b>Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhū</b>ti sakaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ samattaṁ paripuṇṇaṁ anoman”ti, evamāhaṁsu …pe…

evaṁ voharantīti—

sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu.

<b>Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhū</b>ti.

Aññassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—

aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu.

<b>Evampi viggayha vivādayantī</b>ti evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—

“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…

nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—

evampi viggayha vivādayanti.

<b>Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccan</b>ti.

“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—

sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.

“Asassato loko …pe…

neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—

sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu,

Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu;

Evampi viggayha vivādayanti,

Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccan”ti.

<b>Parassa ce vambhayitena hīno,</b>

<b>Na koci dhammesu visesi assa;</b>

<b>Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ,</b>

<b>Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.</b>

<b>Parassa ce vambhayitena hīno</b>ti parassa ce vambhayitakāraṇā ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—

parassa ce vambhayitena hīno.

<b>Na koci dhammesu visesi assā</b>ti.

Dhammesu na koci aggo seṭṭho visiṭṭho pāmokkho uttamo pavaro assāti—

na koci dhammesu visesi assa.

<b>Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ, nihīnato</b>ti.

Bahukāpi bahūnaṁ dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, bahukāpi ekassa dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi bahūnaṁ dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi ekassa dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittatoti—

puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ.

<b>Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā</b>ti.

Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā aṭṭhitavādāti—

nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.

Tenāha bhagavā—

“Parassa ce vambhayitena hīno,

Na koci dhammesu visesi assa;

Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ,

Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā”ti.

<b>Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva,</b>

<b>Yathā pasaṁsanti sakāyanāni;</b>

<b>Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ,</b>

<b>Suddhī hi nesaṁ paccattameva.</b>

<b>Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevā</b>ti.

Katamā saddhammapūjā?

Sakaṁ satthāraṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ satthā sabbaññū”ti—

ayaṁ saddhammapūjā.

Sakaṁ dhammakkhānaṁ sakaṁ gaṇaṁ sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ paṭipadaṁ sakaṁ maggaṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ maggo niyyāniko”ti—

ayaṁ saddhammapūjā.

<b>Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevā</b>ti saddhammapūjā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītāti—

saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva.

<b>Yathā pasaṁsanti sakāyanānī</b>ti.

Dhammo sakāyanaṁ diṭṭhi sakāyanaṁ paṭipadā sakāyanaṁ maggo sakāyanaṁ, sakāyanāni pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇentīti—