巴利《小部》· 大义释

rase …

phoṭṭhabbe paṭilabhanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.

Yepi taṇhāvasena rūpe paribhuñjanti …

sadde …

gandhe …

rase …

phoṭṭhabbe paribhuñjanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.

<b>Pamūḷhā</b>ti yebhuyyena devamanussā pañcasu kāmaguṇesu muyhanti sammuyhanti sampamuyhanti mūḷhā sammūḷhā sampamūḷhā avijjāya andhīkatā āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—

kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā.

<b>Avadāniyā te visame niviṭṭhā</b>ti.

<b>Avadāniyā</b>ti avagacchantītipi avadāniyā, maccharinopi vuccanti avadāniyā, buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—

avadāniyā.

Kathaṁ avagacchantīti avadāniyā?

Nirayaṁ gacchanti, tiracchānayoniṁ gacchanti, pettivisayaṁ gacchantīti, evaṁ avagacchantīti—

avadāniyā.

Kathaṁ maccharino vuccanti avadāniyā?

Pañca macchariyāni—

āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.

Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa, idaṁ vuccati macchariyaṁ.

Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho.

Idaṁ vuccati macchariyaṁ.

Iminā macchariyena avadaññutāya samannāgatā janā pamattā.

Evaṁ maccharino vuccanti avadāniyā.

Kathaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—

avadāniyā?

Buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ na ādiyanti na sussūsanti, na sotaṁ odahanti, na aññā cittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino, aññeneva mukhaṁ karonti.

Evaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti avadāniyāti—

avadāniyā.

<b>Te visame niviṭṭhā</b>ti visame kāyakamme niviṭṭhā,

visame vacīkamme niviṭṭhā,

visame manokamme niviṭṭhā,

visame pāṇātipāte niviṭṭhā,

visame adinnādāne niviṭṭhā,

visame kāmesumicchācāre niviṭṭhā,

visame musāvāde niviṭṭhā,

visamāya pisuṇāya vācāya …

visamāya pharusāya vācāya …

visame samphappalāpe …

visamāya abhijjhāya niviṭṭhā,

visame byāpāde …

visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhā,

visamesu saṅkhāresu niviṭṭhā,

visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhā,

visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhā viniviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā laggā laggitā palibuddhāti—

avadāniyā te visame niviṭṭhā.

<b>Dukkhūpanītā paridevayantī</b>ti.

<b>Dukkhūpanītā</b>ti dukkhappattā dukkhasampattā dukkhūpagatā,

mārappattā mārasampattā mārūpagatā,

maraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpagatā.

<b>Paridevayantī</b>ti lapanti lālapanti, socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—

dukkhūpanītā paridevayanti.

<b>Kiṁsū bhavissāma ito cutāse</b>ti ito cutā kiṁ bhavissāma?

Nerayikā bhavissāma,

tiracchānayonikā bhavissāma,

pettivisayikā bhavissāma,

manussā bhavissāma,

devā bhavissāma,

rūpī bhavissāma,

arūpī bhavissāma,

saññī bhavissāma,

asaññī bhavissāma,

nevasaññīnāsaññī bhavissāma,

“bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānaṁ,

nanu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,

kiṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,

kathaṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,

kiṁ hutvā kiṁ bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānan”ti saṁsayapakkhandā vimatipakkhandā dveḷhakajātā lapanti lālapanti,

socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—

kiṁsū bhavissāma ito cutāse.

Tenāha bhagavā—

“Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,

Avadāniyā te visame niviṭṭhā;

Dukkhūpanītā paridevayanti,

Kiṁsū bhavissāma ito cutāse”ti.

<b>Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,</b>

<b>Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke;</b>

<b>Na tassa hetū visamaṁ careyya,</b>

<b>Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā.</b>

<b>Tasmā hi sikkhetha idheva jantū</b>ti.

<b>Tasmā</b>ti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā, etamādīnavaṁ sampassamāno kāmesūti—

tasmā.

<b>Sikkhethā</b>ti tisso sikkhā—

adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.

Katamā adhisīlasikkhā?

Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.

Khuddako sīlakkhandho, mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mokkhaṁ pāmokkhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—

ayaṁ adhisīlasikkhā.

Katamā adhicittasikkhā?

Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—“upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—

ayaṁ adhicittasikkhā.

Katamā adhipaññāsikkhā?

Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.

So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

“Ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—

ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,

jānanto sikkheyya,

passanto sikkheyya,

paccavekkhanto sikkheyya,

cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,

saddhāya adhimuccanto sikkheyya,

vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,

satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,

cittaṁ samādahanto sikkheyya,

paññāya pajānanto sikkheyya,

abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,

pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,

pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,

bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,

sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.

<b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloke—

tena vuccati idhāti.

<b>Jantū</b>ti satto naro …pe… manujoti—

tasmā hi sikkhetha idheva jantu.

<b>Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke</b>ti.

<b>Yaṁ kiñcī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

yaṁ kiñcīti.