巴利《小部》· 大义释

Mahāniddesa

Aṭṭhakavagga

13. Mahābyūhasuttaniddesa

Atha mahābyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—

<b>Ye kecime diṭṭhiparibbasānā,</b>

<b>Idameva saccanti ca vādayanti;</b>

<b>Sabbeva te nindamanvānayanti,</b>

<b>Atho pasaṁsampi labhanti tattha.</b>

<b>Ye kecime diṭṭhiparibbasānā</b>ti.

<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

ye kecīti.

<b>Diṭṭhiparibbasānā</b>ti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;

te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.

Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;

evamevaṁ santeke …pe…

parivasantīti—

ye kecime diṭṭhiparibbasānā.

<b>Idameva saccanti ca vādayantī</b>ti.

“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.

“Asassato loko …pe…

neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—

idameva saccanti ca vādayanti.

<b>Sabbeva te nindamanvānayantī</b>ti.

Sabbeva te samaṇabrāhmaṇā nindameva anventi, garahameva anventi, akittimeva anventi;

sabbe ninditāyeva honti, garahitāyeva honti, akittitāyeva hontīti—

sabbeva te nindamanvānayanti.

<b>Atho pasaṁsampi labhanti tatthā</b>ti.

Tattha sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsaṁ thomanaṁ kittiṁ vaṇṇahārikaṁ labhanti paṭilabhanti upagacchanti vindantīti—

atho pasaṁsampi labhanti tattha.

Tenāha so nimmito—

“Ye kecime diṭṭhiparibbasānā,

Idameva saccanti ca vādayanti;

Sabbeva te nindamanvānayanti,

Atho pasaṁsampi labhanti tatthā”ti.

<b>Appañhi etaṁ na alaṁ samāya,</b>

<b>Duve vivādassa phalāni brūmi;</b>

<b>Etampi disvā na vivādayetha,</b>

<b>Khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.</b>

<b>Appañhi etaṁ na alaṁ samāyā</b>ti.

<b>Appañhi etan</b>ti appakaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, thokakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etanti—

appañhi etaṁ.

<b>Na alaṁ samāyā</b>ti nālaṁ rāgassa samāya, dosassa samāya, mohassa samāya, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbānāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyāti—

appañhi etaṁ na alaṁ samāya.

<b>Duve vivādassa phalāni brūmī</b>ti.

Diṭṭhikalahassa diṭṭhibhaṇḍanassa diṭṭhiviggahassa diṭṭhivivādassa diṭṭhimedhagassa dve phalāni honti—

jayaparājayo hoti, lābhālābho hoti, yasāyaso hoti, nindāpasaṁso hoti, sukhadukkhaṁ hoti, somanassadomanassaṁ hoti, iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti, anunayapaṭighaṁ hoti, ugghātinigghāti hoti, anurodhavirodho hoti.

Atha vā taṁ kammaṁ nirayasaṁvattanikaṁ, tiracchānayonisaṁvattanikaṁ, pettivisayasaṁvattanikanti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

duve vivādassa phalāni brūmi.

<b>Etampi disvā na vivādayethā</b>ti.

<b>Etampi disvā</b>ti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—

etampi disvā.

<b>Na vivādayethā</b>ti na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahā bhaṇḍanā viggahā vivādā medhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—

etampi disvā na vivādayetha.

<b>Khemābhipassaṁ avivādabhūmin</b>ti.

<b>Avivādabhūmiṁ</b> vuccati amataṁ nibbānaṁ.

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

Etaṁ avivādabhūmiṁ khemato tāṇato leṇato saraṇato abhayato accutato amatato nibbānato passanto dakkhanto olokento nijjhāyanto upaparikkhantoti—

khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.

Tenāha bhagavā—

“Appañhi etaṁ na alaṁ samāya,

Duve vivādassa phalāni brūmi;

Etampi disvā na vivādayetha,

Khemābhipassaṁ avivādabhūmin”ti.

<b>Yā kācimā sammutiyo puthujjā,</b>

<b>Sabbāva etā na upeti vidvā;</b>

<b>Anūpayo so upayaṁ kimeyya,</b>

<b>Diṭṭhe sute khantimakubbamāno.</b>

<b>Yā kācimā sammutiyo puthujjā</b>ti.

<b>Yā kācī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

yā kācīti.

<b>Sammutiyo</b>ti.

Sammutiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.

<b>Puthujjā</b>ti puthujjanehi janitā sammutiyoti puthujjā, puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—

yā kācimā sammutiyo puthujjā.

<b>Sabbāva etā na upeti vidvā</b>ti.

Vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.

Sabbāva etā diṭṭhisammutiyo neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—

sabbāva etā na upeti vidvā.

<b>Anūpayo so upayaṁ kimeyyā</b>ti.

<b>Upayo</b>ti dve upayā—

taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…

ayaṁ taṇhūpayo …pe…

ayaṁ diṭṭhūpayo.

Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho;

taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kiṁ rūpaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyya attā meti.

Kiṁ vedanaṁ …

kiṁ saññaṁ …

kiṁ saṅkhāre …

kiṁ viññāṇaṁ …

kiṁ gatiṁ …

kiṁ upapattiṁ …

kiṁ paṭisandhiṁ …

kiṁ bhavaṁ …

kiṁ saṁsāraṁ …

kiṁ vaṭṭaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyyāti—

anūpayo so upayaṁ kimeyya.

<b>Diṭṭhe sute khantimakubbamāno</b>ti.

Diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā khantiṁ akubbamāno chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—

diṭṭhe sute khantimakubbamāno.

Tenāha bhagavā—

“Yā kācimā sammutiyo puthujjā,

Sabbāva etā na upeti vidvā;

Anūpayo so upayaṁ kimeyya,

Diṭṭhe sute khantimakubbamāno”ti.

<b>Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ,</b>

<b>Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse;</b>

<b>Idheva sikkhema athassa suddhiṁ,</b>

<b>Bhavūpanītā kusalāvadānā.</b>

<b>Sīluttamā saññamenāhu suddhin</b>ti.

Santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;

te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parivisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parivimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.

Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—

“catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ.

Katamehi catūhi?

Idha, gahapati, na kāyena pāpakammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappeti, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.

Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ;

evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;

te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantī”ti—

sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ.