巴利《小部》· 大义释

sāyanhasamayaṁ …

purebhattaṁ …

pacchābhattaṁ …

purimayāmaṁ …

majjhimayāmaṁ …

pacchimayāmaṁ …

kāḷe …

juṇhe …

vasse …

hemante …

gimhe …

purime vayokhandhe …

majjhime vayokhandhe …

pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ—

ayaṁ sīlabbatapārisuddhi.

Edisāya sīlabbatapārisuddhiyā samannāgato assāti—

kāni sīlabbatānāssu.

<b>Pahitattassa bhikkhuno</b>ti.

<b>Pahitattassā</b>ti āraddhavīriyassa thāmagatassa daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu dhammesu.

Atha vā pesitattassa yassatthāya pesito attatthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.

“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti pesitattassa,

“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti pesitattassa,

“sabbe dhammā anattā”ti pesitattassa,

“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti pesitattassa …pe…

“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti pesitattassa,

“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti pesitattassa …pe…

“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti pesitattassa,

“idaṁ dukkhan”ti pesitattassa …pe…

“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,

“ime āsavā”ti pesitattassa …pe…

“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,

“ime dhammā abhiññeyyā”ti pesitattassa …pe…

“ime dhammā sacchikātabbā”ti pesitattassa,

channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,

pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …

catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pesitattassa.

<b>Bhikkhuno</b>ti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—

pahitattassa bhikkhuno.

Tenāha thero sāriputto—

“Kyāssa byappathayo assu,

kyāssassu idha gocarā;

Kāni sīlabbatānāssu,

pahitattassa bhikkhuno”ti.

<b>Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,</b>

<b>ekodi nipako sato;</b>

<b>Kammāro rajatasseva,</b>

<b>niddhame malamattano.</b>

<b>Kaṁ so sikkhaṁ samādāyā</b>ti kaṁ so sikkhaṁ ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—

kaṁ so sikkhaṁ samādāya.

<b>Ekodi nipako sato</b>ti.

<b>Ekodī</b>ti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ …pe…

sammāsamādhi.

<b>Nipako</b>ti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.

<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—

kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,

vedanāsu …pe…

citte …pe…

dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.

So vuccati satoti—

sato.

Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati.

<b>Ekodī</b>ti adhicittasikkhaṁ pucchati.

<b>Nipako</b>ti adhipaññāsikkhaṁ pucchati.

<b>Sato</b>ti pārisuddhiṁ pucchatīti—

kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato.

<b>Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano</b>ti.

Kammāro vuccati suvaṇṇakāro, rajataṁ vuccati jātarūpaṁ.

Yathā suvaṇṇakāro jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, sukhumakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati;

evamevaṁ bhikkhu attano oḷārikepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, majjhimakepi kilese … sukhumakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

Atha vā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

Sammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ …pe…

sammāvācāya micchāvācaṁ …

sammākammantena micchākammantaṁ …

sammāājīvena micchāājīvaṁ …

sammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ …

sammāsatiyā micchāsatiṁ …

sammāsamādhinā micchāsamādhiṁ …

sammāñāṇena micchāñāṇaṁ …

sammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilese sabbe duccarite sabbe darathe sabbe pariḷāhe sabbe santāpe sabbākusalābhisaṅkhāre dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gametīti—

kammāro rajatasseva niddhame malamattano.

Tenāha thero sāriputto—

“Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,

ekodi nipako sato;

Kammāro rajatasseva,

niddhame malamattano”ti.

<b>Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,</b>

(sāriputtāti bhagavā)

<b>Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;</b>

<b>Sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,</b>

<b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.</b>

<b>Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsū</b>ti.

<b>Vijigucchamānassā</b>ti jātiyā vijigucchamānassa, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi …pe…

diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchamānassa aṭṭīyamānassa harāyamānassāti—

vijigucchamānassa.

<b>Yadidaṁ phāsū</b>ti yaṁ phāsuvihāraṁ taṁ kathayissāmi.

Katamo phāsuvihāro?

Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nibbānañca nibbānagāminī ca paṭipadā—

ayaṁ phāsuvihāroti—

vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu.

<b>Sāriputtāti bhagavā</b>ti.

Taṁ theraṁ nāmenālapati.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ.

Api ca bhaggarāgoti bhagavā,

bhaggadosoti bhagavā,

bhaggamohoti bhagavā,

bhaggamānoti bhagavā,

bhaggadiṭṭhīti bhagavā,

bhaggakaṇḍakoti bhagavā,

bhaggakilesoti bhagavā,

bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,

bhavānaṁ antakaroti bhagavā,

bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;

bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,

bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,